G

Deze g is mooi en elegant en tegelijk heel gewoon. Het lijkt een twintigste eeuwse g, ís dat inderdaad, maar het is ook een hele oude g. Deze lettervorm staat in een uitgave uit 1499, gedrukt in Venetië. Met de overige letters en tekens die bij een drukletter horen, is deze g vroeg in de twintigste eeuw van stal gehaald en heeft die op moderne drukpersen een nieuw leven gekregen.

De eerste helft van de twintigste eeuw laat vernieuwingen in de kunst zien: Futurisme, Cubisme, Neoplasticisme, Dadaïsme, en meer ismen – bewegingen die ook in de typografie zichtbaar zijn gemaakt. Tegelijkertijd is er in de typografie teruggekeken, en zijn historische lettertypes geïnterpreteerd en in twintigste eeuwse drukletters omgezet. Zo zijn ook de lettervormen van Nicolas Jenson (1420–80), na 1467 eveneens gemaakt te Venetië, verjongd. Het typografische repertoire is langs deze weg verrijkt met veel klassieke tekstletters. In de typografie is er een spanning mee ontstaan, bijvoorbeeld tussen boektypografen die de traditie waardeerden en grafisch ontwerpers die het modernisme volgden, tussen lettertypes voor lange teksten en kleine corpsen waarin de geschiedenis zichtbaar is en lettertypes voor gebruik in grote corpsen en voor korte teksten waarin de bewegingen van de kunsten zijn weerspiegeld.

Achter deze g staat Aldus Manutius. Hij was een geleerde en drukker die in 1494 zijn uitgeverij in Venetië is begonnen en de lettersnijder Francesco Griffo uit Bologna heeft ingeschakeld voor het maken van zijn drukletters. Dat deze lettervorm na vierhonderd jaar probleemloos weer ingezet kon worden toont aan hoe groot de rol van conventie, van gewoontevorming is bij het lezen, en hoe goed de lettervormen van Manutius en Griffo daarop al waren ingesteld.

Gerard Unger

  • Aldus Manutius, Venetië, 1499. KBH 169 D 47; IDL 1818
    Lettertype gesneden door Francesco Griffo