J

Bestaat er tijdloze vormgeving? Wie over voldoende informatie beschikt en geleerd heeft te kijken, die kan nagenoeg alles dateren, zoals Tussen kunst en kitsch steeds laat zien. Gedateerde vormgeving is er in overvloed. Vele lettertypes zijn in de vergetelheid geraakt. Maar niet bijvoorbeeld de Times New Roman (zie letter h). Die gaat al 77 jaar mee en weet nog niet van opgeven. De Cheltenham daarentegen staat uitgebreid in het vergeetboek. Dit type, uitgebracht in Amerika in 1896, was ooit ‘the world’s fastest selling type face’. In Engeland is het verschenen met de naam Gloucester en in Duitsland en Frankrijk als de Sorbonne. De Encyclopedia of Typefaces (1962) meldt erover: ‘This unattractive type became strangely popular …’. De Cheltenham was een van de eerste types met een uitgebreide familie, van licht tot heel vet, met brede en smalle versies, opengewerkte, enzovoort. De Hollandsche Mediaeval van S. H de Roos (zie letter d), in 1912 uitgebracht door de Lettergieterij Amsterdam, heeft in Nederland het succes van de Cheltenham ingeperkt. De Hollandsche Mediaeval was hier populairder en de verkopers van de Lettergieterij Amsterdam, die ook de Cheltenham leverde, hebben ongetwijfeld de Hollandsche Mediaeval voorrang gegeven.

De Cheltenham kent al lang niet meer het succes van weleer, maar is nooit helemaal vergeten en leeft bijvoorbeeld nog in de koppen in de New York Times (zie de website van deze krant en vervolgens de publiciteit voor de digitale versie). De Cheltenham is ontworpen door de Amerikaanse architect Bertram G. Goodhue, die onder andere hele traditionele en gezellige huizen heeft ontworpen. Zijn letterontwerp heeft die sfeer ook enigszins. Mooi is het type allerminst, het oogt stijfjes en ongemakkelijk. Het is niet moeilijk om te zeggen waarom een type als de Cheltenham gedateerd is met, onder meer, de veel te grote, te brede en te zware kapitalen. Veel moeilijker is het om te verklaren waarom bepaalde types de tand des tijds wel weerstaan, zoals de Times, die ook te grote en te brede kapitalen heeft. De Times is net zo min tijdloos als de Cheltenham, maar heeft door de conventionelere lettervormen inmiddels een veel langer en intensiever leven.

Gerard Unger