K

Wanneer je niet wist dat er een bescheiden ontwerper achter zit, Paul Renner (1878–1956), dan kon je denken dat het brutaal is geweest een lettertype Futura te noemen – voor altijd van de toekomst. De Futura is in 1927 uitgebracht en duidelijk een product van zijn tijd: het Futurisme was als stroming in de kunst nog springlevend, en er waren veel andere kunstenaars, die voor de twintigste eeuw nog een mooie toekomst zagen, zoals Van Doesburg en Mondriaan. De Futura sluit aan bij hun werk met lettervormen die zijn gebaseerd op de overbekende cirkel, de driehoek en het vierkant. Enkele jaren na de lancering van de Futura zijn vele toekomstdromen aan scherven gegaan door onder andere de Beurskrach van 1929 en de opkomst van het Nazisme. Maar de Futura heeft alles overleefd; zowel de naam als de lettervormen gaan nog prima mee, van ouderwetsheid is geen sprake. De Futura is nooit echt populair geweest, maar je komt het type regelmatig tegen, nog steeds. Nog steeds is dit een lettertype van de toekomst of met een toekomst. (Let wel dat er niet staat: het lettertype van de toekomst – dat zou inderdaad te brutaal zijn.)

De letterontwerper Adrian Frutiger heeft er een variant op gemaakt die is uitgebracht in 1988, de Avenir genaamd. Een in het oog springend verschil is de vervanging van de a met één verdieping door een traditioneler versie met twee verdiepingen (te zien op de website van www.Linotype.com). Een essentieel verschil lijkt mij dit niet en ik kies dan ook onomwonden voor het meer uitgesproken origineel. Het is beslist bijzonder een lettertype ontworpen te hebben dat tegelijk een tijdsdocument is én bestand is tegen de slijtage door de tijd.

Een van de redenen daarvan is dat de grondvormen van de hoofdletters veel traditioneler zijn dan de kleine letters: bijvoorbeeld de smalle B en S of de brede C, M en O, zulke grondvormen vind je bij de Romeinen. De kleine letters zijn daarnaast veel vernieuwender. Is met zo’n dosis geschiedenis, gecombineerd met ongecompliceerdheid, een lang leven gegarandeerd?

Gerard Unger

  • Aart Klein, fotograaf, P. Terreehorst. Uitgeverij reflex, Utrecht, 1986. Signatuur 4511 A 19. Lettertype: Futura