M

De familie Didot was eind achtiende eeuw zo mooi begonnen aan een vernieuwing en modernisering van drukletters,in het voetspoor van Baskerville. Kort daarop waren die drukletters al de prooi geworden van ijdelheid: kijk eens hoe dun ik mijn haarlijnen kan maken! En gelijkvormigheid was over de letters neergedaald. Het resultaat waren vaak smalle letters, meest met een groot verschil tussen dik en dun. (Het voorbeeld bij dit stuk is wat dit laatste betreft een uitzondering.)

De hele negentiende eeuw heeft het klachten geregend over dit soort letters: lastig te lezen, snel kapot, monotoon en kil. En ook de hele negentiende eeuw door zijn er pogingen gedaan om dit letterbeeld het veld te doen ruimen. Onder andere Caslon is in stelling gebracht: een Engelse interpretatie van 17e eeuwse Hollandse barokke drukletters. Dat zijn warme vormen, breed en genuanceerd, die je doen denken aan een haardvuur, een kop thee en een gemakkelijke stoel. Ondanks deze en andere pogingen bleef men het merendeel van de boeken, kranten en alle mogelijke handelsdrukwerk in de nazaten van Didot en Bodoni zetten en drukken. Dit is zelfs zover gegaan, dat de Times Old Roman, precies zo’n vemaledijde nazaat, pas in 1932 is vervangen door de Times New Roman (de officiële naam voor het type dat iedereen als Times kent).

Waarom het zo moeilijk is geweest die Didot-Bodoni-achtigen uit te drijven is een raadsel. Het is bekend dat lezen een vaste gewoonte is, dat veel lezers niet graag met nieuwlichterij geconfronteerd worden, maar zulk conservatisme en op zo grote schaal, dat is moeilijk te begrijpen. Het is mogelijk dat het iets met de ziel van Negentiende-eeuwers te maken heeft, dat alleen is te ontdekken door bijvoorbeeld de verzamelde werken van Busken Huet te lezen, met die moeilijke letters. Overigens zijn dit ook de letters die op grote schaal gescanned worden om 19e eeuwse literatuur meer toegankelijk te maken. Hmmm . . .

Gerard Unger

  • Verzamelde Werken / Conrad Busken Huet, Deel 1, Haarlem 1912. NL 69 T 4830 01.
    Lettertype: Didot-Bodoni-achtige