N

De Fransman Roger Excoffon (1910–83), was een bijzondere letterontwerper. Zijn werk is uitermate Frans, zeer persoonlijk en zijn ontwerpen zoals de Banco (1951), de Mistral (1955), de Choc (1955), de Calypso (1958), de Antique Olive (1962–68) en de Vendôme (1952) zijn stijliconen voor de jaren ’50 en ’60 van de twintigste eeuw geweest.

De Vendôme is klassiek met een scheut jaren ’50, ettelijke lepels Excoffon en gestoofd in Franse bouillon, met veel kruiden. Hoe kunnen lettervormen zo Frans zijn? De Vendôme is scherp, nerveus, gearticuleerd en spreekt met z’n schreven. De scherpte en de lichte helling, die woorden vaart geeft, zijn in de jaren ’50 ook te vinden in meubelen, keramiek, glaswerk en meer, in bijvoorbeeld tafeltjes met trapeziumvormige bladen en dunne, schuine poten of in vazen en glazen met scherpe hoeken en onverwachte draaiingen. De Vendôme laat zich het beste vergelijken met de Citroën DS, die eigenwijze auto die in 1955 is uitgebracht. Houd je de Vendôme naast lettervormen van ruim vierhonderd jaar eerder, naast de letters van Claude Garamond, dan zijn de verschillen verrassend gering. Zet je de Vendôme rechtop, rond je de schreven af en maak je de dunne delen wat steviger, dan ben je dicht bij de Garamond. Zo is de Vendôme nog Franser dan gedacht, aansluitend bij een grote traditie. Gebouwd op de rustige en elegante Garamond is de Vendôme een waagstuk, gaat dit lettertype met grote snelheid door de bocht – met uitstekende wegligging.

De letterontwerpen van Roger Excoffon zijn in Frankrijk wijd en zijd te zien geweest, maar elders veel minder toegepast, afgezien van de Mistral en de Antique Olive. In Frankrijk kon je tot ver in de jaren ’70 in Frankrijk niet een stad of dorp binnenkomen of je zag op talloze winkels de lettervormen van Roger Excoffon, bij de bakker, de traiteur of de groenteman. Ooit trof ik een slagerij met drie types van hem op de gevel: de Choc op de rand van het zonnescherm, de Mistral op een horizontaal uithangbord en de Banco op een verticaal bord – de wens van iedere letterontwerper!

Gerard Unger