O

De sandwich is, zo wordt verondersteld, bedacht door John Montagu, de vierde Earl of Sandwich, een achttiende eeuwse edelman. Het is meer gebeurd dat iemands naam zo algemeen werd en in de typografie komt die eer toe aan Giambattista Bodoni (1740–1813). Kortgeleden nog werd ik opgebeld door een collega die het had over een Bodoni-achtig verschijnsel in een van mijn letterontwerpen. Hij doelde op, naar zijn smaak, te veel invloed van verticale delen van letters. Bodoni wordt geassocieerd met haast mathematische lettervormen: strak en met hele dunne delen die plotseling overgaan in dik.

Bodoni had een glansrijke carrière en was onder andere vanaf 1766 drukker voor de Hertog van Parma. Vijf jaar na zijn dood heeft zijn weduwe het Manuale Typografico uitgebracht, het grandioze overzicht van zijn werk. Naast vele variaties van de Latijnse lettervormen is er Grieks in te vinden, Cyrillisch, een grote hoeveelheid exotische schriften en ornamenten, lijnen en zo meer. Het is niet het werk van een bescheiden mens.

Maar het is merkwaardig dat letters met de typische Bodoni-karakteristieken er nauwelijks in te vinden zijn. Een grote tegenstelling tussen dik en dun, ja, maar die mathematische aanpak, nee. Wie op het web Bodoni zoekt komt de strakke vormen tegen, die in de letterproef nagenoeg onvindbaar zijn. Wat is er gebeurd?

De negentiende eeuw heeft toegeslagen. In de handen van talloze navolgers zijn Bodoni’s lettervormen verstrakt, verscherpt en saai gemaakt. En toen in het begin van de twintigste eeuw Bodoni ‘gerevived’ werd, toen heeft de namaak de plaats ingenomen van authentiek. Pas aan het einde van de twintigste eeuw is geprobeerd de echte Bodoni weer zichtbaar te maken. Hierbij een voorbeeld.

Gerard Unger

  • De collectie, De Pont, Tilburg, 1998. Signatuur 5126511
    Lettertype: Berthold Bodoni Old Face