Q

‘Au lecteur’, aan de lezer. Met zwier wordt het boek ingeleid, gezet in een cursief – een cursievere cursief dan wij nu kennen, vol met sierletters en ligaturen. Het is een van de cursieven (van rond 1566) van de Franse lettersnijder Robert Granjon, geboren in 1513 te Lyon en gestorven in 1589 te Rome. Hij heeft onder andere voor de Antwerpse drukker Christoffel Plantijn gewerkt tussen 1563 en 1570.

In het boek van Papon is een heel hoofdstuk gezet in die flamboyante cursief en niet hier en daar een woord, zoals tegenwoordig cursief wordt toegepast. Typografie gedraagt zich meestal als keurige gasten van Pauw & Witteman: rustig een mening gevend of een verhaal vertellend. Af en toe buigt een spreker iets naar voren, voegt een gebaar toe of spreekt met lichte stemverheffing. Je kunt niet cursief spreken, maar dat is wat iemand dan zou doen. Als er in een tekst iets aangeduid moet worden als ‘bijzonder’ of ‘anders’, dan komt cursief ten tonele. Halfvet of vet zijn dan te zware middelen, dan zou er op luide toon gesproken worden, met armen gezwaaid, zou de spreker gaan staan . . .

Het boek van Papon is uit 1575, wanneer de rolverandering van de cursief begint. Gedurende het laatste kwart van de zestiende eeuw heeft cursief z’n moderne taak gekregen als gezelschapstype van de romein, zonder direct de zelfstandigheid te verliezen.

Granjon heeft meer cursieven gemaakt, zoals een die veel scherper en exotischer is. Matthew Carter heeft daarnaar de cursief voor zijn Galliard (1978) gemodelleerd. (De romein hiervan berust eveneens op werk van Robert Granjon). Ook heeft Granjon een type gesneden dat meer is dan een cursief, een schrijfletter, de Civilité of ‘lettres francaises’ (rond 1557).

Als huidige ontwikkelingen doorzetten, dan krijgt cursief z’n zelfstandigheid weer terug. Er is bijvoorbeeld een letterontwerp gemaakt – in Frankrijk – zonder romein. De familie bestaat uit drie cursieven: de een breed, rond en overtuigend schuin, een andere smaller, scherper en bijna rechtop en een variant met meer zwier dan de andere twee hebben. Had Granjon dit kunnen zien, dan was hij waarschijnlijk luider gaan spreken, gaan staan en met zijn armen gaan zwaaien...

Gerard Unger