W

Het werk van de Tsjechisch-Nederlandse kunstenaar Thomas Rajlich (1940) is zo abstract als abstracte kunst maar zijn kan: bijvoorbeeld kleurige vlakken met enkel verf en alle effecten daarvan. Letters zijn even abstract – niets dan drukinkt op papier of een verzameling pixels die in kleur of intensiteit van haar omgeving verschilt, met alle gevolgen vandien. Zet twee letters naast elkaar en je hebt een betekenis of je zit daar dichtbij. Hoewel – met de w zit dat anders. Wij zeggen er tegen, net als de Duitsers, maar de Engelsen noemen deze letter double u en de Fransen zeggen er double v tegen.

De w is een laatkomer in het alfabet. Ergens tussen 600 en 800 is voor Oudengels en Oudhoogduits de v verdubbeld om een klank weer te geven die het Latijn niet kent. Intussen was tijdens de middeleeuwen de U ontstaan als variant van de V. Dikwijls zijn deze als alternatieven te vinden in bijvoorbeeld handschriften en inscripties – wat de verschillende benamingen bij Engelsen en Fransen verklaart. Heel lang is in gedrukte boeken de w dikwijls gezet als twee v’s, in Engeland nog gedurende de zeventiende eeuw.

Wie lettertypes wil herkennen of verschillen ertussen wil vinden, die zal waarschijnlijk eerst kijken naar letters als de a en g, terwijl de i en de l pas laat bij de raadplegingen betrokken zullen worden, zeker als het om schreeflozen gaat als de Scala (waarvan een versie met schreven is verschenen in 1991). Bij de w denk je evenmin direct aan uitgesproken karakteristieken, maar de w van de Scala Sans heeft wel degelijk een bijzondere vorm: nog altijd enigszins een dubbele v. Er zijn w’s ( je kunt het meervoud moeilijk als w-en of weeën weergeven) waarbij de twee binnenste diagonalen elkaar kruisen als bij een echte dubbele v, er zijn er waarbij de binnenste diagonalen elkaar bovenaan raken zoals de diagonalen onderaan doen, en er is de Scala Sans w, een elegante tussenvorm. Aan deze w is de evolutie van de w af te lezen.

Gerard Unger

  • Gebruikte afbeelding uit: Ouborg Prijs 1994 Tomas Rajlich / door Domeniek Ruyters en Lily van Ginneken. Stroom hcbk, Den Haag, 1994.
    Lettertype: Scala Sans van Martin Majoor (1993).
    Signatuur: ACM 621