Z

Een echte boekletter, mogelijk het beste lettertype voor boeken dat er is: de Bembo. Wat is een boekletter? Dit is een type dat zich bedachtzaam laat lezen, vele bladzijden lang, zonder opdringerig te zijn en het leesritme te verstoren. Het is ook een type dat het idee van het boek versterkt, dat bijdraagt aan het plezierige gevoel van de boekenliefhebber bij het selecteren en hanteren van een boek, dat bij voorbaat genoegen geeft, nog voordat je met lezen bent begonnen.

De Bembo is een warm type, elegant en robuust tegelijk. Het is een revival, gebaseerd op het werk van de stempelsnijder Francesco Griffo uit Bologna, die meerdere types heeft gemaakt voor Aldus Manutius, drukker en uitgever te Venetië. De Bembo is een recreatie van Griffo’s letters zoals die zijn verschenen in De Aetna, geschreven door kardinaal Pietro Bembo, uitgegeven in 1495. De Engelse Monotype Corporation heeft de Bembo in 1929 uitgebracht. Het is niet een slaafse navolging van Griffo’s werk, maar een gemoderniseerde uitvoering, de industriële versie van een type voor handwerk, hieraan ontleend. De letters van 1495 zijn op papier verschenen, in hoogdruk, en de Bembo is ook voor papier en hoogdruk gemaakt. Na 1960 heeft de Bembo de omvormingen voor fotografisch en digitaal zetten en drukken in offset overleefd, maar, zoals is gebleken, de loden versie voor hoogdruk is lastig te evenaren.

Niet alleen is de Bembo verknocht aan de oorspronkelijke typografische technieken, het ziet ernaar uit dat ook papier de natuurlijke habitat ervan is – op schermen is de Bembo een zeer zeldzame verschijning. Zo moeilijk is het niet om een goede digitale versie van de Bembo te maken, geoptimaliseerd voor het lezen op bijvoorbeeld de iPad. Het is de vraag of het karakter van de Bembo is te rijmen met de jachtige en vluchtige wereld van het web. Waarschijnlijk zal de conclusie zijn dat de Bembo niet alleen een echte boekletter is, maar ook gehecht is en blijft aan papier.

Gerard Unger

  • Zelfportret, door Willem Kloos. Arbeiderspers, Amsterdam, 1986.
    Signatuur: 7548 H 15
    Lettertype: Bembo