Delftse Bijbel

Het drukken van de eerste bijbel in het Latijn in Mainz bracht Johannes Gutenberg in een ernstig financieel conflict met zijn geldschieter Johannes Fust. Toch was er belangstelling genoeg voor zijn grote werk in twee delen, dat in 1455 verscheen. Er volgden nog bijna 100 andere Latijnse bijbeldrukken in de vijftiende eeuw.

De eerste bijbel in het Nederlands, die in 1477 in Delft verscheen, is een stuk kleiner: deze bevat alleen het Oude Testament. De tekst is een anonieme bewerking van een ook al weer anonieme vertaling: de ‘Historiebijbel van 1360’. Het is toch nog een boek in twee delen folioformaat met in totaal bijna 1300 pagina's. Bij deze eerste druk van de pers van Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon van Middelburg, is de verhouding drukker-geldschieter niet zo duidelijk. In de colofon van het boek komen van beiden zowel hun namen als hun familiewapens voor. Het rode schild met drie waterleliebladen is van Van der Meer, het andere van Yemantszoon. Dit gezamenlijke drukkersmerk komt nog in twee andere drukken voor. Vanaf 12 februari 1480 wordt naast Van der Meers wapen het wapen van Delft gebruikt en verdwijnt Yemantszoon uit het zicht. Dit zou er op kunnen wijzen dat de Delftse drukkerij waarbij zoveel edities zonder drukkersnaam verschenen, verschillende financiers gehad heeft.

Hadden de Delftse drukkers zich al niet aan een complete bijbel in het Nederlands gewaagd, een herdruk hebben zij of anderen in de vijftiende eeuw ook niet aangedurfd. Het is wel zeker dat, nu er van de druk van 1477 meer dan 50 exemplaren zijn overgeleverd, een andere uitgave niet in zijn geheel verdwenen kan zijn. Nog steeds worden onbekende edities van Nederlandse incunabelen gevonden, vaak in bibliotheken. Maar dat zijn meestal schoolboeken, of in ieder geval weinig omvangrijke boekjes. Voor hun godsdienstige lectuur gaven de Nederlandstalige lezers de voorkeur aan de Epistelen ende evangelien, het Leven van Jesus, en de Legenden der heiligen van Jacobus de Voragine. De drukkers zorgden ervoor dat deze teksten in ruime mate op de markt kwamen door geregelde herdrukken. Van de Epistelen ende evangelien verschenen zelfs 23 Nederlandstalige edities, zes daarvan werden in Delft gedrukt.

Oude Testament. Delft, Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon, 10 jan. 1477. 2º, 2 dln., 302+340 folia. - Herkomst: collectie Jacob Visser, 1809. - 169 E 55-56, dl. 2, colofon

Oude Testament. Delft, Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon, 10 jan. 1477. 2º, 2 dln., 302+340 folia. - Herkomst: collectie Jacob Visser, 1809. - 169 E 55-56, dl. 2, colofon

Literatuur

De vijfhonderdste verjaring van de boekdrukkunst in de Nederlanden. Brussel 1973, nr. 117
De Delftse bijbel van 1477. Amsterdam 1977.