Het Wilhelmus

Het Wilhelmus is volgens het Guiness Book of Records het oudste volkslied ter wereld. Het lied zelf ontstond rond 1570 aan het begin van de Tachtigjarige oorlog toen de Lage Landen in opstand kwamen tegen de Spaanse koning.

Het gaat over Willem van Oranje, onze vader des vaderlands, de leider van de opstand tegen Spanje. De eerste letters van alle vijftien (!) coupletten vormen zijn naam: WILLEM VAN NASSOV. Het is een propagandalied, geschreven in de ik-vorm. Het brengt verschillende boodschappen van Willem van Nassau alias Willem van Oranje. Hij betuigt zijn trouw aan God en vecht uit zijn naam; hij troost zijn volgelingen (‘arme schapen’) die hij in een oorlog betrekt; hij noemt zijn broer Adolf die gesneuveld is in een veldslag en hij vergelijkt Nederland en Spanje met David en Saul. Was de kleine David niet uiteindelijk de overwinnaar? Het Wilhelmus werd snel na zijn ontstaan populair. Bij het beleg van Haarlem (1573) is het gezongen door een Haarlemse soldaat bij wie de Spanjaarden daarna een been afschoten.

Het Wilhelmus is geschreven op de melodie van een populair Frans marslied: ‘Chartres’. Tegenwoordig wordt het gezongen op de wijs die in 1626 in Valerius Gedenck-klanck is opgetekend. Pas in 1932 werd het officieel het volkslied van Nederland. In het regeerakkoord van 2017 is vastgelegd dat op scholen lessen over het Wilhelmus verplicht worden.

Door wie het lied werd geschreven is tot op vandaag onbekend. Lang werd gedacht dat Filips van Marnix van Sint-Aldegonde (1540-1598), een belangrijke raadgever van Willem van Oranje, het geschreven had. Ook de filosoof en publicist Dirck Volckertsz Coornhert (1522-1590) wordt als auteur genoemd. Recent onderzoek wijst op de psalmberijmer Petrus Dathenus (1531-1588). Wie het werkelijk was is tot op heden niet vastgesteld.

Het Wilhelmus was een van de liederen die gezongen werden door de Geuzen, de term waar mee de opstandelingen tegen de Spaanse koning werden aangeduid. Het werd dan ook vaak in de zogenaamde Geuzenliedboekjes opgenomen, waarvan meerdere edities verschenen. In de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag wordt een van de vroegste gedrukte Geuzenliedboekjes (uit 1581) bewaard met daarin alle 15 coupletten van het Wilhelmus, ons Nederlandse volkslied. Het mag dan ook met recht het Pronkstuk van Nederland genoemd worden.

Beschrijving

‘Het Wilhelmus’, in: Een nieu Geusen lieden boecxken waerinne begrepen is, den gantschen handel der Nederlantscher gheschiedenissen, dees voorleden iaeren tot noch toe ghedragen, [...] eensdeels nu nieu by-gheuoecht, 1581. Aanvraagnummer: KW 1714 E 20,

Maker van het object

Auteur: onbekend (Philips Marnix van Sint Aldegonde; Dirck Volckertsz Coornhert of Petrus Dathenus?
Drukker: [Delft, A. Hendricksz]