Fasciculus temporum

Van het in de vijftiende eeuw vele malen herdrukte Fasciculus temporum door de Keulse Kartuizer Werner Rolewinck (ca. 1425-1502), verschenen in de Nederlanden slechts één Latijnse uitgave (in Leuven) en één Nederlandse bewerking (in Utrecht). Beide werden gedrukt door Johan Veldener, die misschien ook al betrokken was bij de eerste druk, die in Keulen in 1474 bij Arnold Therhoernen verschenen was.

Het boek is, in de woorden van de colofon van de Nederlandse vertaling, een 'Cronijcken van ouden tijden Als van dat die werlt eerst ghescapen is Ende van dat Adam ende Eva eerst ghemaect worden tot noch toe'. Tot nu toe is dan 1474, het jaar van de eerste Keulse druk. De Nederlandse vertaling die in 1480 verscheen, houdt ook in 1474 op. Maar na het hoofdwerk dat ongeveer 400 pagina's beslaat, volgen nog 250 pagina's met naast een Kroniek van de koningen van Frankrijk en Engeland vooral de geschiedenis van de eigen gewesten. De formulering ‘By my volmaect jan veldenar’ in de colofon heeft ertoe geleid dat de drukker Veldener ook als de auteur beschouwd is van deze uitbreiding. De Nederlandse vertaling is in de vijftiende eeuw niet herdrukt. Er was dus in de Nederlanden duidelijk een geringere markt voor dit historische werk dan voor het vele malen herdrukte Leven van Jezus *en de *Legenden der heiligen, toch ook geen kleine boekjes. De blijvende waardering door vijf eeuwen heen, heeft er toch voor gezorgd dat van dit werk meer dan 100 exemplaren zijn overgeleverd.

Middeleeuwse boeken werden vaak geïllustreerd met een beperkt aantal houtsneden die in hetzelfde boek meer dan eens werden afgedrukt. De houtsnede die hier de vernietiging van Babylon illustreert, wordt verderop in het boek nog eens gebruikt, maar dan met het bijschrift 'Hier wert die stadt van Utrecht ghedestrueert'. Het dubbele gebruik van de illustratie maakt het begrijpelijk dat men er de Domtoren vergeefs op zal zoeken.

Fasciculus temporum. Werner Rolewinck. Utrecht, Johan Veldener, 14 feb. 1480. 2º, 338 folia. - Herkomst: geschenk van P. Musschenbroek, 1806. - 168 E 29, fol. XXXVIIIv

Fasciculus temporum.Werner Rolewinck. Utrecht, Johan Veldener, 14 feb. 1480. 2º, 338 folia. - Herkomst: geschenk van P. Musschenbroek, 1806. - 168 E 29, fol. XXXVIIIv

Literatuur

M. Carasso-Kok. Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen. 's-Gravenhage 1981, p. 339-346, nrs. 311-319
D.G. Scilla, 'The master of the London Passional: Johan Veldener's "Utrecht cutter"', in: The early illustrated book. Essays in honor of Lessing J. Rosenwald. Washington 1982, p. 23-40.