Groninger volksvertellingen

In het najaar van 2003 ontving de KB een bijzondere heruitgave van de bibliofiele editie van Groninger volksvertellingen : Het boek van Trijntje Soldaats en Het boek van Minne Koning, oorspronkelijk uitgegeven aan het eind van de jaren twintig van de vorige eeuw.

Bij toeval ontdekte Coos Dieters in een antiquariaat in Groningen 'Het boek van Trijntje Soldaats'. Het boek bevat 17 Groningse volksvertellingen die aan de elfjarige Gerrit Arends en zijn broer werden verteld door de huisnaaister Trijntje Soldaats aan het eind van de achttiende eeuw. Gerrit schreef ze op en het schriftje werd een paar honderd jaar later gevonden door de folkloriste, mevr. Eilina Huizenga-Onnekes. Door haar inspanningen werd het in 1928 bibliofiel uitgegeven door uitgeverij P. Noordhoff te Groningen, in een oplage van 600 exemplaren. Hendrik Nicolaas Werkman zette de letters in diens drukkerij, Johan Dijkstra sneed de initialen en illustraties in hout. Werkman en Dijkstra hebben langere tijd deel uitgemaakt van de Groninger stijlgroep de Ploeg.

In 1930 volgde 'Het boek van Minne Koning', met 23 verhalen, eveneens door Werkman en Dijkstra vormgegeven/geïllustreerd. Op basis van verhalen door oude Groningers verteld aan mevrouw Huizenga-Onnekes, noteerde zij ze zodanig, dat de spontane manier van vertellen leesbaar werd. De oude boeken ontlenen hun kwaliteit en status aan een wonderlijke samenhang tussen de wijze waarop de verhalen worden verteld en de vormgeving zoals die tot uitdrukking komt in de typografie en de illustraties. De typografie is een benadering van de primitieve boekdrukkunst met voor deze tijd moderne middelen, de houtsneden verbinden het expressionisme met de boekillustraties uit de Middeleeuwen. De inhoud gaf blijk van '...het feit dat het Groningse volk niet zoo rampzalig van verbeelding en dichterlijke zin ontbloot is als door den vreemdeling veelal gemeend wordt...', schreef Herman Poort (de toenmalige literatuurpaus en lid van de kunstenaarsvereniging de Ploeg).

Een nieuw jasje voor Trijntje en Minne

De verhalen, evenals die in Minne, dat later ook in bezit kwam, maakten indruk vanwege hun rauwheid; het zijn eenvoudige, absurde, hilarische en soms macabere vertellingen. Maar het was vooral de samenhang tussen deze verhalen, de typografie en de illustraties, waar de kunstenaars Coos Dieters en Carola Rombouts door geïnspireerd werden om een nieuwe, eigentijdse versie van beide boeken te maken. Coos Dieters is ook verbonden aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag als docent grafiek. Carola Rombouts werkt naast haar werkzaamheden op haar atelier, parttime als assistent-drukker in de Steendrukkerij Amsterdam. Zij delen een fascinatie voor het oude, mythische (volks)verhaal en de grafische technieken. Dit leidde tot de oprichting van De Grafiekdrukkerij, een werkplaats waar bibliofiele, grafische projecten worden geïnitieerd, uitgevoerd en in eigen beheer uitgegeven. 'Het boek van Trijntje Soldaats' en 'Het boek van Minne Koning' werden in oktober 2003 uitgegeven in een oplage van 100 exemplaren van ieder boek. Als twee delen zijn zij samengevoegd in een cassette. De boeken bevatten in totaal 41 vertellingen en 52 originele linosneden, in meerdere kleurgangen.
Hieraan ging een lange periode vooraf. 'Trijntje' was in oud Nederlands, doorspekt met Groninger uitdrukkingen, geschreven. 'Minne' in oud Groninger dialect.
De eerste werkperiode bestond uit de bewerking van 'Trijntje' en de vertaling van 'Minne' naar een eigentijds Nederlands. Met hulp van twee Neerlandici, een Groninger streektaalspecialist, 'Het Groninger woordenboek' door K. ter Laan en Het Woordenboek der Nederlandse Taal - etymologisch van belang - werd dit karwei consciëntieus aangepakt. De leidraad hierbij was en bleef de oorspronkelijke wijze van formuleren omdat deze zo bepalend is voor de (sfeer) van de verhalen.

De nieuwe editie van 'Trijntje' en 'Minne' is opgenomen en beschreven voor de Depotcollectie van de Koninklijke Bibliotheek. Gezien de kwetsbaarheid en de bijzondere waarde wordt de publicaties bewaard bij de bijzondere collecties van de KB. De nu ontvangen editie is samen met de oorspronkelijke editie tot en met 6 september te zien in de vitrine bij de ingang van de Koninklijke Bibliotheek.