Historia Alexandri Magni

De Koninklijke Bibliotheek bezit de grootste collectie van in de Nederlanden gedrukte incunabelen. Maar een exemplaar van het eerste gedateerde in de Nederlanden gedrukte boek, de Historia scholastica van Petrus Comestor, gedrukt te Utrecht door Nicolaus Ketelaer en Gerardus de Leempt in 1473, heeft de bibliotheek niet. Toch is dit geen bijzonder zeldzame incunabel. In totaal zijn er 13 exemplaren bekend, waarvan vier in Nederland, onder andere in het Rijksmuseum Meermanno-Westreenianum in Den Haag. De negentiende-eeuwse bibliothecarissen en incunabulisten van de Koninklijke Bibliotheek, Holtrop en Campbell, beschouwden deze museumcollectie zozeer als bij de bibliotheek behorend dat ze het blijkbaar niet nodig vonden apart nog een exemplaar van deze 'eerste druk' voor de Koninklijke Bibliotheek zelf aan te kopen, hoewel de gelegenheid daarvoor zich zeker heeft voorgedaan.

Van de 32 aan Ketelaer en De Leempt toegeschreven drukken zijn er 21 in één of meer exemplaren in Den Haag, in de collecties van het Museum of de Koninklijke Bibliotheek. Daaronder is ook de hier besproken Historia Alexandri Magni, de geschiedenis van de veroveringen van Alexander de Grote (356-323 vóór Christus), koning van Macedonië. Voor het leven van Alexander was in de middeleeuwen grote belangstelling. Er waren verschillende bewerkingen van de tekst in omloop. In de Nederlanden had Jacob van Maerlant in de dertiende eeuw zijn Alexanderbewerking gedicht in meer dan 14.000 versregels. Kort na de Latijnse uitgave van Ketelaer en De Leempt verscheen in 1477 in Gouda de eerste Nederlandstalige Historie van Alexander in druk.

Op de afbeelding is in de gehistorieerde initiaal S te zien hoe Alexander zijn paard Bucephalus, het paard met de grote ossekop, in bedwang weet te houden. De verluchter laat ruiter en paard door een opening in de letter het bos in rijden. Hij creëert daarmee een mooie overgang van de letter naar de margeversiering.

Historia Alexandri Magni. Bewerkt door Leo Archipresbyter. [Utrecht, Nicolaus Ketelaer en Gerardus de Leempt, 1474]. 2º, 48 folia. - Herkomst: antiquariaat K.L.Ph. Tross te Hamm, 1835. - 168 E 20, fol. 2r

Historia Alexandri Magni. Bewerkt door Leo Archipresbyter. [Utrecht, Nicolaus Ketelaer en Gerardus de Leempt, 1474]. 2º, 48 folia. - Herkomst: antiquariaat K.L.Ph. Tross te Hamm, 1835. - 168 E 20, fol. 2r

Literatuur

De vijfhonderdste verjaring van de boekdrukkunst in de Nederlanden. Brussel 1973, p. 90-94
W.P. Gerritsen, 'Gheraert Leeu's Historie van Alexander', in: Uit bibliotheektuin en informatieveld. Opstellen /100hoogte. Dr. D. Grosheide. Utrecht 1978, p. 138-163
De verluchte handschriften en incunabelen van de Koninklijke Bibliotheek. 's-Gravenhage 1985, nr. 521.