Koningsbijbel

De grootste onderneming op het gebied van wetenschap en boekdrukkunst in de zestiende eeuw is de zogenaamde Antwerpse Polyglot of Koningsbijbel. Het is een Bijbel die, in vijf grote foliodelen, de bijbeltekst geeft in het Hebreeuws en Grieks, in oude Chaldeeuwse (= Aramese) en Syrische versies, en in de officiële kerkelijke Latijnse vertaling (de Vulgaat), gevolgd door drie delen ‘Apparatus’: een serie wetenschappelijke verhandelingen, grammatica's, lexica, tekstuitgaven en commentaren met betrekking tot de bijbeltekst in de genoemde talen. De drukker was Christoffel Plantijn te Antwerpen, toen de grootste en veelzijdigste uitgever van Europa. De onderneming vergde jaren van voorbereiding; het aanschaffen van grote hoeveelheden oosterse lettertypen en het experimenteren met een verantwoorde opmaak begon al in 1566. In 1567 vond Plantijn koning Philips II bereid de onderneming financieel te steunen; ook stuurde deze de Spaanse geestelijke Benito Arias Montano naar Antwerpen om te fungeren als coördinator van de groep geleerden die voor de diverse teksten en commentaren zou zorgen. De oplage bedroeg 1213 exemplaren, en de prijs voor een gewoon exemplaar 70 (exemplaren op luxer papier 80 of 100, en op extra groot en zwaar papier zelfs 200). De uitgave zou Plantijn grote financiële problemen bezorgen, daar de steun van de koning niet aan de gewekte verwachtingen beantwoordde; Montano kreeg het achteraf moeilijk van de kant van orthodox-katholieken bij wie het werk niet goed was gevallen.

De afbeelding toont het begin van het Evangelie naar Lucas. Erboven staat de Inleiding van de kerkvader Hieronymus (de vertaler van de Vulgaat) en daaronder zien we van links naar rechts de oudchristelijke Syrische vertaling, een letterlijke Latijnse vertaling daarvan, de Vulgaattekst, en de Griekse oertekst; onderaan beide bladzijden staat nog een transcriptie in Hebreeuwse letters van de Syrische vertaling, ten behoeve van diegenen die het Syrische alfabet niet machtig zijn. De afbeelding is sterk verkleind: de werkelijke zetspiegel is 21,5 x 34,5 cm.

Biblia sacra Hebraice, Chaldaice, Graece, & Latine. Philippi II. reg. cathol. pietate, et studio ad sacrosanctae ecclesiae usum Christoph. Plantinus excud. Antverpiae, [1569-1573]. 2º, 8 dln. 1700 A 1-8, dl. 5, p. 232-233

Biblia sacra Hebraice, Chaldaice, Graece, & Latine. Philippi II. reg. cathol. pietate, et studio ad sacrosanctae ecclesiae usum Christoph. Plantinus excud. Antverpiae, [1569-1573]. 2º, 8 dln. 1700 A 1-8, dl. 5, p. 232-233

Literatuur

M. Rooses, 'La Bible Royale ou la Bible polyglotte', in: Christophe Plantin, imprimeur anversois. Anvers 1896, p. 111-148
L. Hellinga-Querido. De koningsbijbel van de Prins. Haarlem 1971
L. Voet. The Plantin press (1555-1589). Amsterdam 1980-1983, nr. 644.