Piet Zwart

Piet Zwart (1885-1977) dankt zijn faam als typografisch ontwerper voor een goed deel aan de uitgebreide serie advertenties die hij tussen 1923 en 1933 voor de Nederlandsche Kabelfabriek te Delft maakte. Experimenteerde hij daarin vooral met een wijd gamma van overwegend schreefloze letters, elementen uit de 'blikvangerskast' en lijnen in allerlei soorten en maten, vanaf het einde van de jaren twintig voegt hij aan zijn werk een belangrijke dimensie toe door de toepassing van de fotomontage. De bekendste voorbeelden daarvan zijn de brochure uit 1931 Delft Kabels en natuurlijk Het boek van PTT uit 1938. Daarnaast leverde Zwart voor de Rotterdamse uitgeverij Brusse een aantal opmerkelijke bandomslagen waarop de fotomontage een prominente rol speelt. Een opvallend voorbeeld vormt het ontwerp voor Kamergymnastiek voor iedereen, van de krachtige promotor van de gymnastiek Hubert van Blijenburgh die bij de Brusses nog vijf andere publicaties op dit terrein verzorgde.

Doordat de belettering parallel loopt met cruciale elementen van de foto, maakt het ontwerp een zeer homogene indruk. Tegelijkertijd wordt een goed bij het onderwerp passende dynamiek bereikt die nog wordt versterkt door de scherpe diagonaal tussen het in oranje gedrukte voorbeeldblad met oefeningen en de raamstijlen. Overigens bleef de medewerking van Zwart aan dit boek beperkt tot het bandontwerp, want de vormgeving van het binnenwerk (het voorwoord begint met een in oranje uitgevoerde 'D' uit de serie initialen bij de Hollandsche Mediaeval van De Roos) is weinig revolutionair.

Het inschakelen van een ontwerper als Zwart is kenmerkend voor de zorg die de Brusses aan hun boeken besteedden. Net zoals zij in vroeger jaren (vgl. nr. 85) ruimte gaven aan een vernieuwend ontwerper als De Roos, boden zij ook de wegbereiders van de Nieuwe Zakelijkheid een mogelijkheid hun ideeën in praktijk te brengen. Zo zou Zwart ook de bandontwerpen voor de befaamde serie 'Monografieën over Filmkunst' verzorgen en werden typografisch interessante experimenten als dat van Paul Schuitema in Stad van B. Stroman (1932) niet geschuwd.

Kamergymnastiek voor iedereen. In 10 lessen. W.P. Hubert van Blijenburgh. Rotterdam, W.L. & J. Brusse's Uitgeversmaatschappij, [1930]. Bandontwerp door Piet Zwart. Brusse A 681

Kamergymnastiek voor iedereen. In 10 lessen.W.P. Hubert van Blijenburgh. Rotterdam, W.L. & J. Brusse's Uitgeversmaatschappij, [1930]. Bandontwerp door Piet Zwart. Brusse A 681

Literatuur

K. Broos. Piet Zwart 1885-1977. Amsterdam 1982
W.L. & J. Brusse's Uitgeversmaatschappij 1903-1965. Rotterdam 1993.