Practijck des lantmetens

In 1600 publiceerden de twee landmeters Johan Sems (1572-vóór 1656) uit Leeuwarden en Jan Pietersz Dou (1572-1635) uit Leiden hun Practijck des lantmetens. Het boek werd vanaf 1612 een aantal malen herdrukt, en steeds samen gepubliceerd met Van het gebruyck der geometrische instrumenten van dezelfde auteurs. In 1616 verscheen een Duitse vertaling. De Practijck heeft een gedrukte opdracht aan Prins Maurits en de Staten van Holland, gedateerd 'In Leyden desen elfsten October Anno 1600'. Van het gebruyck is opgedragen aan de Friese stadhouder Willem Lodewijk en de Staten van Friesland 'VVt Leeuwaerden desen vijfden September Anno 1600'. In hun voorrede 'Tot de verstandighe lesers' vertellen beide auteurs dat ze weliswaar ver van elkaar vandaan wonen, maar dat het boek is ontstaan uit 'onse onderlinge vrientschap ende dagelicsche conversatie die wy in voorgaenden tijt t'samen ghehadt hebben, inde welcke wy desen boeck meest al gecomponeert ende beschreven hebben'. Ook willen ze bekendheid geven aan hun uitvinding van 'seeckere tafelen (genaemt de tafelen der circkel-bogen)'. In de opdracht aan Prins Maurits vertellen de auteurs, na een betoog over het nut van het landmeten, dat dit alles aan de Prins zeer wel bekend is, aangezien hijzelf in Leiden een ingenieursschool heeft gesticht. De beroemde wiskundige en uitvinder Simon Stevin had hiervoor de instructie opgesteld, die onder meer verplichtte het onderwijs in het Nederlands te geven, in plaats van in het wetenschappelijke Latijn. Zij vervolgen: 'Om oorsake voorschreven hebben wy mede onse volgende Practijcke des lantmetens gecomponeert, ende tot dienst onses vaderlants, op ons eyghen privé costen doen drucken'. Het boek is rijk voorzien van tabellen en mathematische figuren in de tekst en van een aantal gravures, waarvan de niet zuiver wiskundige in het KB-exemplaar op fraaie wijze zijn ingekleurd.

Het exemplaar is voorzien van een voor die tijd rijk versierde perkamenten band, met het wapen van Prins Maurits in goud gestempeld op het voor- en achterplat; de snede is verguld en geciseleerd; de oorspronkelijke groene linten zijn nog gedeeltelijk aanwezig. Het heeft deel uitgemaakt van de Oranje-Nassau-bibliotheek en zal door de auteurs aan Prins Maurits zijn geschonken.

Practijck des lantmetens. Leerende alle rechte ende cromsijdige landen, bosschen, boomgaer-den, ende andere vel-den meten, soo wel met behulp des quadrans, als sonder het selve / Johan Sems en Jan Pietersz Dou. - Leyden, Jan Bouwensz, 1600. - 4º. 145 D 19

Practijck des lantmetens.Leerende alle rechte ende cromsijdige landen, bosschen, boomgaer-den, ende andere vel-den meten, soo wel met behulp des quadrans, als sonder het selve / Johan Sems en Jan Pietersz Dou. - Leyden, Jan Bouwensz, 1600. - 4º. 145 D 19:1, titelp.

Literatuur

Leidse universiteit 400. Amsterdam 1975, nr. A190
J. Storm van Leeuwen. De meest opmerkelijke boekbanden uit eigen bezit. 's-Gravenhage 1983, p. 46, nr. 54.