Psalmen voor blinden

Hervormde zangwijzen uit het pré-braille tijdperk

In 1821 ontwierp de jonge en blinde Louis Braille (1809-1852) een schrift voor blinden. Vijfentwintig jaar na zijn dood werd het als universele schrijfmethode aanvaard. Er waren eerdere schrijfmethoden ontwikkeld, zoals die van Charles Barbier. Deze ‘sonografie’ leerde de jonge Braille op school. Later verbeterde hij dit systeem, dat oorspronkelijk was bedoeld als een eenvoudig nachtschrift voor Napoleon (‘écriture nocturne’). Met een systeem van punten werden klanken beschreven, geen letters. Barbier was niet gecharmeerd van de vereenvoudiging van Louis Braille. Maar Braille zette door, want hij had net als andere blinde lezers teveel moeite met Barbiers ingewikkelde codering.

Een nog oudere methode om teksten leesbaar te maken voor blinden werd uitgevonden door Valentin Haüty. De methode is gebruikt voor de Zangwyzen der psalmen uit 1817. Het is een Nederlands voorbeeld van de preegtechniek, waarbij letters diep in het dikke papier gedrukt worden, waardoor deze aan de andere kant van het vel uitsteken en met de vingers afgetast kunnen worden. Twee jaar na de uitgave uit 1817 werd een aanvulling gedrukt: Wyzen der evangelische gezangen.

Deze bijzondere uitgaven waren bedoeld voor leerling-organisten en bevatten gedrukte muziek. Daarvoor zijn geen noten gebruikt, maar een lettercode (de kapitale letters A tot en met G) en kleine letters en cijfers voor andere muzikale notaties. Zo kon het Amsterdamse Instituut voor Blinden de leerlingen leren hoe de psalmen gespeeld en gezongen moesten worden. Deze reliëfdrukmethode werd later vervangen door de muzieknotatie die Braille in 1829 ontwierp.
(Paul van Capelleveen)

Beschrijving:
Zangwijzen der Psalmen, bij de Hervormde Kerk in gebruik, ten dienste van blinden. [Amsterdam, Instituut voor Blinden], 1817. Aanvraagnummer: 2299 O 58.
en:
Wyzen der evangelische gezangen, bij de Hervormde Kerk in gebruik, ten dienste van blinden. [Amsterdam, Instituut voor Blinden], 1819. Aanvraagnummer: 2 L 13.

Titelpagina van Zangwijzen der Psalmen (1817)

Titelpagina van* Zangwijzen der Psalmen* (1817)

Blad 5 en 6 in: Zangwijzen der Psalmen (1817)

Blad 5 en 6 in:* Zangwijzen der Psalmen* (1817)

Laatste tekstpagina in Zangwijzen der Psalmen (1817)

Laatste tekstpagina in* Zangwijzen der Psalmen* (1817)