Spiegel der alder-schoonste cortisanen deses tyts

Crispyn van de Passe de Jonge (ca. 1597-ca. 1670) was een telg uit een bekende familie van graveurs. Na een leerperiode in Utrecht bij zijn vader en in Parijs, vestigde hij zich in 1630 weer in Utrecht, en in 1639 definitief in Amsterdam. Naast talrijke portretten, gegraveerde titelbladen e.d. liet hij ook een aantal allegorisch/emblematische portretreeksen in boekvorm na, waaronder deze Spiegel der alderschoonste cortisanen deses tyts. Het boekje verscheen anoniem en zonder plaats van uitgave in 1631. Het bevat, voorafgegaan door een gegraveerde titel en portretten van het herderspaar Corydon en Sylvia, afbeeldingen van een internationaal gezelschap van 38 gevallen vrouwen, hoeren, courtisanes en koppelaarsters, met bijpassende gedichtjes in het Frans, Nederlands en Duits ertegenover. De auteur van deze versjes is onbekend. Misschien was het Van de Passe zelf, voor wie het Duits en Frans geen probleem kunnen zijn geweest. Hij was geboren in Keulen (het gezin verhuisde pas ca. 1611 vandaar naar Utrecht), en hij was in 1631 juist teruggekeerd van een langdurig verblijf in Parijs. Van de Passe's Spiegel was een typisch cadeauboekje, bedoeld voor de internationale markt. Er bestaat een eerdere editie met Franse tekst uit 1630. In 1635 verscheen een herdruk waarin ook nog een Engelse versie van de versjes was toegevoegd. In 1701, 1708 en 1710 kwamen er nog bewerkingen op de markt. Het boekje heeft voorredes in het Frans, het Nederlands en het Duits, die inhoudelijk nogal van elkaar afwijken. De Duitse is de uitvoerigste. De auteur geeft daarin vier redenen voor de publicatie van het boekje: om de verschillen in kleding en haardracht van allerlei nationaliteiten te illustreren, om aan te geven hoe de dames altijd weer hun schandelijke levenswijze goedpraten door te beweren dat ze de minnares van vorsten en grote heren zijn (in werkelijkheid zijn het meestal ‘Stallbueben, Hundsjungen undt Schummelkochen’), om aan zijn vrienden te laten zien waar het geld is gebleven dat ze in hun jeugd hebben verkwist, en tenslotte ten dienste van schilders en beeldhouwers en andere mensen die de wereld willen leren kennen zonder hun kamer te verlaten.

Le miroir des plus belles courtisannes de ce temps = Spiegel der alder-schoonste cortisanen deses tyts. = Spieghel der allerschónsten Courtisannen diser Zeit. Ghedruckt voor den autheur, 1631. 4º oblong. 343 J 8, plaat 11-12

Le miroir des plus belles courtisannes de ce temps = Spiegel der alder-schoonste cortisanen deses tyts. = Spieghel der allerschónsten Courtisannen diser Zeit. Ghedruckt voor den autheur, 1631. 4º oblong. 343 J 8, plaat 11-12

Literatuur

D. Franken. L'oeuvre gravé des Van de Passe. Amsterdam, Paris 1881, nr. 1369
Hollstein's Dutch and Flemish etchings, engravings and woodcuts ca. 1450-1700. Dl. 16 (ed. J. Verbeek en I.M. Veldman). Amsterdam [1974], p. 143.