Tregement der ghesontheyt

In de veertiende eeuw schreef Magninus van Milaan zijn Regimen sanitatis, een gezondheidsleer. De eerste gedrukte uitgave verscheen in 1482 bij Johannes van Westfalen te Leuven. In 1486 verscheen er bij hem een herdruk en tot 1550 werden er tenminste elf edities gedrukt, onder meer in Parijs, Basel en Lyon. In 1514 verscheen in Brussel de eerste Nederlandse vertaling. Bewerking en druk zijn het werk van Thomas van der Noot. Deze natuurlijke zoon van een Brusselse patriciër produceerde tussen 1505 en 1523 bijna veertig drukken. Hij had het drukkersvak geleerd in onder meer Lyon en Parijs, en was voordat hij zich in Brussel vestigde in Antwerpen werkzaam geweest. Zijn uitgaven zijn vooral Nederlandstalige literaire teksten, bestemd voor de welgestelde burgerij, en wetenschappelijke boeken in het Nederlands.

Een voorbeeld van de laatste groep is Tregement der ghesontheyt. Dit medische werk verschaft richtlijnen ter voorkoming van ziekten en bevat raadgevingen om gezond te blijven. Het handelt over aderlaten en laxeren, over baden en zwangerschap en er is bijvoorbeeld een apart hoofdstuk gewijd aan lichaamsbeweging en sport.

Anders dan de Leuvense uitgaven is deze editie geïllustreerd met houtsneden. Naast scènes uit het dagelijks leven, een etend gezelschap, een kraamvrouw in bed, een zogende min en een badhuisscène, zijn er ook afbeeldingen van vruchten en kruiden. Hierbij wordt dan aangeraden wanneer het goed is deze te eten of tegen welke kwalen ze kunnen helpen. In dit exemplaar is door een zestiende-eeuwse lezer in handschrift een mededeling toegevoegd over een kwaal waartegen geen kruid gewassen is: 'Teghen die terinck daer en is geen beter medecijn dan vrolyk van herte te wesen ende men sal drincken geijtenmelk en eten versche hennen eijeren die weeck ghecooct sijn ende men sal drincken goeden wijn ende ghebruken alle dinghe die dat herte verbliden want droefheijt doet die menschen comen in sware melancholien ende daer comt die teringhe of.'

Tregement der ghesontheyt. Magninus Mediolanensis. Brussel, Thomas van der Noot, 1514. 2º, 92 folia. - 228 A 18, fol. g4r

Tregement der ghesontheyt. Magninus Mediolanensis. Brussel, Thomas van der Noot, 1514. 2º, 92 folia. - 228 A 18, fol. g4r

Literatuur

L. Elaut, 'De Nederlandse bewerking (1514 en 1554) van Magninus' Regimen Sanitatis', in: Het Boek 36 (1963-1964), p. 80-88.