Gelegenheidsgedichten

Gekocht bij Sotheby’s, Amsterdam
Verwerving: 1998
Datering: 1755
Formaat: 55 x 35 cm.; 28 x 22 cm.
Aanvraagnummer: Gel. Ged. Pl. 168; 1756 B 102

Een bijzondere gebeurtenis, dus een gedicht! Zo lijkt het vaak gegaan te zijn. Een dergelijke gelegenheid kon een huwelijk zijn, overlijden, ambtsaanvaarding, of een zilveren bruiloft. Maar ook geboortes, genezingen, promoties, prijzen, verjaardagen enzovoorts konden de dichtader doen vloeien. In de Koninklijke Bibliotheek zijn bijna 4.000 van dergelijke gelegenheidsverzen te vinden. De basis voor de collectie werd in 1866 gelegd toen de Koninklijke Bibliotheek een collectie van 2.000 stuks aankocht op een veiling. In 1972 werden er daar nog eens bijna 750 aan toegevoegd en vanaf dat moment is dit genre een speerpunt in de collectievorming geworden. In 1982 verscheen een gedrukte catalogus van de gelegenheidspoëzie tot 1700. Twintig jaar later werd een uitgebreide versie van de catalogus – dit maal besloeg hij de periode 1600-1800 – op cd-rom gepubliceerd, samen met microfiches van de teksten.
De meeste gedichten zijn in het Nederlands, hoewel ook het Latijn goed is vertegenwoordigd. De omvang varieert van één blad plano tot tamelijk dikke verzamelbundels van oorspronkelijk losse gedichten op één gebeurtenis.

Meestal zijn de verzen op papier gedrukt, al dan niet in een mooi gemarmerd omslagje gestoken. Soms wordt er wel iets heel bijzonders van gemaakt, zoals te zien is aan deze twee stukken die in het jubileumjaar 1998 aangekocht werden op een veiling. Ter gelegenheid van het huwelijk van George Wilhem Nieman en Elisabeth Duisenberg in Amsterdam op 22 april 1755 werd een ronkend gedicht gedrukt op een stuk roze zijde van maar liefst 55 x 35 cm.! Vol lof op bruid en bruidegom en met goede wensen: ‘O gy, die als verëende menschen, Twee Zielen smelt inëen, ô Paar! …’. En alsof dat nog niet genoeg was, gaven familie en vrienden van de bruid ook nog een prachtig gelegenheidswerk uit. Zij schreven vier gedichten, die ze met een fraai ingekleurde symbolische titelprent en een lied lieten inbinden in een band versierd met linten met Cupidofiguren in zilverdraad.
Ook afscheid nemen kan aanleiding geven tot een gelegenheidsgedicht. Wellicht dat in 2008 een gedicht ter gelegenheid van het afscheid van Wim van Drimmelen als directeur van de Koninklijke Bibliotheek aan de collectie toegevoegd kan worden? (MVD)

Literatuur

J. Bouman, Nederlandse gelegenheidsgedichten voor 1700 in de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage.* Catalogus van gedrukte gedichten op gedenkwaardige gebeurtenissen in het leven van particuliere personen*. Nieuwkoop/ ’s-Gravenhage 1982.
J.A. Gruys, ‘Nederlandse gelegenheidsgedichten tot 1800, of: de aanhouder wint’, in: J.A. Gruys. Ne quid periret. 35 jaar boekhistorische artikelen. Den Haag 2007, p. 229-237.
J.A. Gruys (ed.) & Adèle Nieuweboer (cat.), Dutch Occasional Poetry, 16th through 18th Centuries. A Genre Rediscovered. Leiden 2001. Update 2004. cd-rom.