1502: Regiomontanus

Regiomontanus

Eén van de belangrijkste astronomen uit de tweede helft van de vijftiende eeuw was Johann Müller, geboren op 6 juni 1436 in Königsberg (Beieren). Onder de naam Regiomontanus, een latinisering van zijn geboorteplaats, zou hij grote bekendheid krijgen.

Regiomontanus,Kalendarius cum vero motu solis, 1502

Regiomontanus,Kalendarius cum vero motu solis, 1502

Levensloop

Over zijn jeugd is niet veel bekend. Toen hij elf jaar was, werd hij ingeschreven aan de universiteit van Leipzig en op zijn veertiende ging hij studeren aan de universiteit van Wenen, vermaard vanwege de wiskundige en astronomische faculteit. Georg von Peuerbach (1423-1461) was er net benoemd als hoogleraar. Peuerbach was een leerling van de astronoom Johannes de Gamundia (ca.1380-1442), de samensteller van de oudst bekende xylografische kalender uit 1439. Peuerbach en Regiomontanus deden samen vele belangrijke astronomische waarnemingen en werkten aan een nieuwe sterrencatalogus. In 1461 werden ze door kardinaal Bessarion uitgenodigd om naar Rome te komen. Hier verdiepte Regiomontanus zich verder in oude Griekse geschriften over wiskunde en astronomie. Na de dood van Peuerbach werd Regiomontanus benoemd tot hoogleraar in Wenen. Koning Matthias Corvinus van Hongarije nodigde hem in 1469 uit om enige jaren aan zijn hof te komen werken. Dat was voor hem waarschijnlijk niet de meest inspirerende plek, want twee jaar later alweer vertrok hij naar Neurenberg. Hier stelde een rijke koopman, Bernhard Walther, hem in staat een sterrenwacht te bouwen evenals een drukkerij. Hierdoor kon hij zijn beroemd geworden ephemerides (sterrenkundige tabellen) voor meerdere jaren uitgeven.

Ephemerides

De eerste uitgave verscheen in 1474 voor de jaren 1475 tot en met 1506 en bevatte onder andere de astronomische lengte en breedte van de zon, de maan en de vijf planeten, evenals een tabel met de geografische coördinaten van belangrijke plaatsen op aarde. Grote ontdekkingsreizigers als Columbus en Vasco da Gama maakten dankbaar gebruik van zijn ephemerides.

Kalenderhervorming

Dankzij zijn reputatie riep paus Sixtus IV zijn hulp in bij de kalenderhervorming. Hij werd in 1475 uitgenodigd om naar Rome te komen, maar veel zin schijnt Regiomontanus hierin niet gehad te hebben. De paus benoemde hem zelfs tot bisschop van Regensburg, een vreemde gang van zaken, want hij behoorde niet tot de geestelijke stand.

Dood en postume uitgave

In Rome werd hij het slachtoffer van de pest en hij overleed op 6 juli 1476. Hoewel Regiomontanus slechts veertig jaar is geworden is zijn invloed groot geweest. Zijn almanakken waren een voorbeeld voor latere astronomen en ze werden nog lang na zijn dood herdrukt, zoals deze Zwolse druk uit 1502 bewijst.