1622: Tycho Brahe

Naamsvermelding

Het is van alle tijden dat uitgevers extra kopers proberen te lokken door de naam van een beroemd persoon op de titelpagina te vermelden. Soms heeft deze nog wel het voorwoord geschreven, maar dat is niet het geval met deze almanak, die de beroemde Deense astronoom en wiskundige Tycho Brahe (1546-1601) trots vermeldt.

Comptoir almanachvoor 1622

Comptoir almanachvoor 1622

Copernicus

Waren in de vijftiende eeuw grote astronomen als Peuerbach en Regiomontanus ervan overtuigd dat de zon om de aarde draaide, daaraan kwam een einde door Nicolaus Copernicus (1473-1543). Hij stelde vast dat de zon in het middelpunt van het heelal stond en liet de aarde samen met de andere planeten om de zon heen cirkelen. Zijn belangrijkste werk, De Revolutionibus orbium coelestium, was al in 1530 gereed, maar uit angst voor represailles van de katholieke kerk werd het pas in 1543 uitgegeven te Neurenberg door Johannes Petreius.

Tycho Brahe

Eén van de tegenstanders van de theorieën van Copernicus was Tycho Brahe, die beroemd is geworden door zijn nauwkeurige sterrenkundige observaties, eerst in de sterrenwacht Uraniborg in Denemarken en later in Praag met als medewerker Johann Keppler (1571-1630). Brahe ontwikkelde een theorie, waarbij de zon om de aarde draaide net als bij Ptolemaeus, terwijl de planeten om de zon draaiden. Johann Keppler gebruikte de waarnemingen van Brahe en ontdekte hierdoor later dat de planeten niet in cirkels maar in ellipsbanen om de zon bewegen. Het is dus begrijpelijk dat een uitgever zijn publiek erop wilde wijzen dat in deze kantooralmanak gebruik was gemaakt van de sterrenkundige gegevens van een groot astronoom.

Spreuken

Vanzelfsprekend was er geen plaats voor onwetenschappelijke astrologische voorspellingen. Wel treffen we in de kalender moralistische spreuken aan zoals 'Houdt in alles goede maat, hoed u voor den overdaet' (februari) en ''s werelds grootheyt, 's werelts lust, baerd niet anders als onrust' (december).

Lucasz Jansz. Sinck

Lucasz Jansz. Sinck was de eerste landmeter die in de Noordelijke Nederlanden optrad als berekenaar van almanakken, van 1606 tot aan zijn dood in 1622. Tot die tijd werd dit werk hoofdzakelijk door artsen, wiskundigen en astronomen verricht. Sincks naam pronkte ook na zijn dood nog tot 1628 als medewerker op de titelpagina van kantooralmanakken.

Amsterdam

Hij werkte intensief samen met de Amsterdamse uitgever Broer Jansz, die 45 jaar lang almanakken heeft uitgegeven. De oplage van Amsterdamse kantooralmanakken als deze bedroeg enkele duizenden exemplaren. Ze werden niet alleen verkocht in Amsterdam, dat in 1622 ongeveer 100.000 inwoners telde, maar vonden ook hun weg naar kooplieden en regenten in andere Hollandse steden.