1666: Hebreeuws

Sefardische joden

Tegen het einde van de zestiende eeuw maakte Amsterdam kennis met Portugese en Spaanse joden. Samen werden ze de Sefardim genoemd, afgeleid van het Hebreeuwse woord Sefarad voor Spanje. Ze kwamen gedeeltelijk rechtstreeks van het Iberisch schiereiland, waar ze op de vlucht waren geslagen voor de Inquisitie. Een ander deel bestond uit rijke Portugese kooplieden uit (onder andere) Antwerpen, die op verzoek van de Staten-Generaal naar Amsterdam waren gekomen om daar de handel en welvaart te bevorderen. Amsterdam was voor hen een aantrekkelijke stad in religieus en economisch opzicht. In het begin van de zeventiende eeuw verschenen ook de Asjkenazim in Amsterdam, joden afkomstig uit Duitsland die Jiddisch spraken. Maar de Sefardische gemeente vormde de meerderheid in Amsterdam en zou uitgroeien tot de rijkste joodse gemeente van Europa. De Sefardische joden vestigden zich met name op Vlooienburg, een gebied waar tegenwoordig het stadhuis en het muziektheater staan. Hier bleven lange tijd het Spaans en Portugees de omgangstalen. Voor het bestuderen van de talmoed was een goede beheersing van het Hebreeuws noodzakelijk. Deze taal werd dan ook uitgebreid onderwezen aan de joodse scholen.

Calendario facil y curiozo de las tablas lunaresvoor 5426 (1666)

Calendario facil y curiozo de las tablas lunaresvoor 5426 (1666)

Calendario facil y curiozo

Selomoh (Salomon) de Oliveyra, rabbijn van de Portugees-Israëlitische gemeente, was in de tweede helft van de zeventiende eeuw een bekende dichter en leraar in het Hebreeuws. Hij was de maker van een Hebreeuws rijmlexicon en tevens de samensteller van deze Calendario facil y curiozo voor het joodse jaar 5427, dat overeenkomt met ons jaar 1666. Het Calendario, vaak bijgebonden bij de Pentateuch, bevat tabellen voor de joodse kalender voor de jaren 5423 tot en met 5500 en tabellen om het joodse jaar om te rekenen naar de Gregoriaanse kalender.

Joodse jaartelling

De joodse kalender is een maan-zonnekalender, die zijn oorsprong vindt in de Babylonische kalender. De jaartelling begint bij de schepping, door joodse geleerden uitgerekend op 7 oktober 3761 v.Chr volgens de Juliaanse kalender. Het joodse nieuwjaar, Rosj Hasjana, valt op de eerste dag van de zevende maand, genaamd Tisjri, volgens onze kalender in de maand september of oktober.

1666

In het 'wonderjaar' 1666 was de joodse gemeenschap in rep en roer vanwege de aangekondigde komst van de Messias. Groot was de teleurstelling toen de pseudo-Messias Zvi Sabbatai (1626-1675) afkomstig uit Smyrna werd ontmaskerd als een fantast en door de Turkse sultan werd gedwongen over te gaan tot de islam. De anders zo actieve uitgever David de Castro Tartaz was zo aangeslagen, dat hij in 1667 geen enkel boek publiceerde!