1674: Aantekeningen

De almanak als schrijfboekje

Afspraken, aankopen, boekhouding, recepten, tekeningen, schrijfoefeningen, ze zijn alle in almanakken te vinden. Net zoals wij nu onze agenda's vol schrijven, hebben onze voorouders hun dagelijkse beslommeringen vastgelegd in almanakken. Dit is een van de aantrekkelijkste aspecten voor moderne onderzoekers. Almanakken bieden letterlijk een kijkje in de keuken van hun vorige bezitters. Meer dan andere boeken was de almanak bedoeld om in te schrijven. Schrijfalmanakken bijvoorbeeld bevatten een kalender met extra witruimte voor notities. Ook geschikt voor aantekeningen waren de memorie-almanakken, vergelijkbaar met onze verjaardagskalenders. Deze zijn meestal achterin gewone almanakken te vinden. Ook werden almanakken vaak 'doorschoten': bij het inbinden werden blanco bladen om de gedrukte bladzijden gevouwen, zodat veel meer aantekeningen konden worden gemaakt.

Groote comptoir almanachvoor 1671 met aantekeningen uit 1674.

Groote comptoir almanachvoor 1671 met aantekeningen uit 1674.

Boekverkopers

Dat daar beroepsmatig grif gebruik van werd gemaakt, blijkt uit de vele beschreven 'comptoir-almanakken' in de KB. Zo is er een reeks afkomstig van het Amsterdamse boekverkopersgilde met uitvoerige aantekeningen over boekverkopingen en dagvaardingen van boekverkopers.

Individuele bezitters

Wat opvalt aan aantekeningen van individuele bezitters, is dat ze meestal niet systematisch, het gehele jaar, door voorkomen. Veel notities lijken toevallig of willekeurig te zijn opgetekend, bijvoorbeeld omdat iemand een blanco stukje papier nodig had. Er is niet altijd een relatie met de kalender. Ook zijn er nogal wat almanakken waarin (aan)tekeningen zijn te vinden die jaren na verschijning zijn gemaakt.

Meerjarig gebruik

In de hier getoonde almanak zijn bij februari 1671 aantekeningen aangebracht door de wijnverkoper Isaak Pool in maart 1674. Anders dan je zou verwachten was de gebruikswaarde van een almanak dus soms langer dan één jaar.

Anoniem

Een probleem bij het interpreteren van aantekeningen in almanakken is dat een naam of een beroepsaanduiding van de bezitter vaak ontbreekt. Slechts zelden is een naam te vinden op een schutblad. Incidenteel zijn er nog extra mededelingen te vinden, zoals de naam van degene die almanak cadeau heeft gedaan, of een rijmpje, zoals: 'Die dit boekje komt te steelen is een dief / En die het my wederom geeft is my lief' (De nieuwe vermaakelyke gogeltas of almanach voor 1763).

Ex libris

Wel tref je in veel almanakken in de KB ex-libris aan van latere bezitters. Enkele honderden almanakken in de KB hebben het ex-libris van de jurist F.G. Waller, een privé-verzamelaar van almanakken en ander populair drukwerk. Ook heeft de KB in haar collectie enkele almanakken die eigendom zijn geweest van bekende Nederlanders, zoals leden van het huis van Oranje-Nassau, Constantijn Huygens, de uitgever J.W. Enschedé en de dichter Willem Kloos.