1772: Frans kunstwerkje

Soberheid troef

De uitvoering van de meeste almanakken is sober te noemen. Het zijn kleine boekjes, die in de drukkerijen snel gemaakt konden worden en waar niet veel papier voor nodig was. De houtsneden erin waren bepaald niet met oog voor details vervaardigd. Maar de prijs kon zo wel laag blijven, zodat een ieder een almanak kon aanschaffen. Of krijgen. In de Almanak voor christelijke huisgezinnen voor 1837 schrijft de uitgever: 'Wij hebben er eenen geringen prijs voor bepaald, opdat de meervermogende in staat zoude zijn, hetzelve aan den arme te kunnen uitdeelen.'

Almanach iconologiquevoor 1772

Almanach iconologiquevoor 1772

Luxe uitgaven

Toch werden almanakken soms omgewerkt tot kleine juweeltjes. Net als kalenders en agenda's nu werden almanakken in de aanloop naar het nieuwe jaar geproduceerd. Met het oog op de feestdagen en de jaarwisseling werden ze soms verfraaid om te dienen als presentjes. In hoge kringen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie waren almanakken, ingebonden in (imitatie-)haaieleer met zilveren sloten, populair. Hiervan zijn er in de KB diverse te vinden.

Opmars van luxe uitgaven

Met name in de achttiende en negentiende eeuw werden almanakken gemaakt waarmee gepronkt kon worden. Ze werden in leren, satijnen of geborduurde bandjes gestoken, soms zelfs in schildpaddenbandjes. De gravures werden met de hand ingekleurd, de snede van het boek werd verguld, en er werden versierde schuifdoosjes vervaardigd waar ze veilig in bewaard konden worden. Was het tot die tijd gebruikelijk dat de koper dit regelde, vanaf ongeveer 1775 nam de uitgever het initiatief. Almanakken behoren tot de eerste boekjes met uitgeversbandjes.

Frankrijk

Met name in Frankrijk nam de versiering van almanakken een hoge vlucht. Wat uitvoering van drukwerk of illustratietechniek betreft zijn Nederlandse en Franse almanakken wel aan elkaar gewaagd, maar wat de boekbanden en inkleuring van de afbeeldingen betreft zijn de Franse onovertroffen. De hier afgebeelde Almanach iconologique heeft een zijden band, versierd met borduursels van zilverdraad, lovertjes en een medaillon waarin een landschap is vervaardigd van goud- en zilverpapier. Ook de met de hand ingekleurde afbeeldingen erin, verbeeldingen van de menselijke zintuigen en gemoedsgesteldheden, zijn van topkwaliteit. Dergelijke bandjes werden niet in serie gemaakt, en zijn dus uniek.

Nederlandstalige aantekeningen

Het is onduidelijk of deze band voor een Franse of een Nederlandse dame is vervaardigd. Dat Franse almanakken ook hier in omloop waren, blijkt uit Nederlandstalige aantekeningen erin, zoals in de Almanach des dames uit 1805, gedrukt te Parijs. Hierin heeft een Nederlandse dame aanschaffingen ten behoeve van een kippenhok opgetekend, evenals het aantal eieren dat in de eerste dagen werd gelegd.