1787: Wonderalmanak

Schuilnaam

Als een schrijver vermoedde dat een boek niet langs de censuur zou komen, kon hij besluiten het in een ander land te laten drukken, of hij kon een schuilnaam gebruiken. Veel boeken met nieuwe politieke of theologische ideeën, erotische onderwerpen of satirische teksten zijn onder prachtige fantasienamen op de markt gebracht.

Den nieuwe Utrechtse democratische, aristocratische, aristodemocratische en prinsgezinde wonder almanachvoor 1787

Den nieuwe Utrechtse democratische, aristocratische, aristodemocratische en prinsgezinde wonder almanachvoor 1787

Nep-privilege

Ook in de patriottentijd werden mooie vondsten gedaan om tegenstanders op het verkeerde been te zetten, zoals blijkt uit deze almanak. Naast de curieuze titel en het gefingeerde impressum bevat deze wonderalmanak een nep-privilege, dat ondertekend is namens 'de nog Overgebleevene Maagden binnen de Vryheids Stad Utrecht' door de secretaresse van de 'Vry Vrouwe van Sonnenburg' op 12 october 1786 op de Neude. Nadruk werd ten strengste verboden op straffe van 600 ducaten, waarvan een derde deel bestemd was voor het hoofd van de aristocraten, een derde deel voor het hoofd der democraten en het overblijvende deel ten goede kwam aan het hoofd van de prinsgezinden.

Drukpers als wapen

Uit onvrede met het bestaande politieke bestel vocht het volk van Frankrijk in het laatste kwart van de achttiende eeuw voor vrijheid, gelijkheid en broederschap. Ook in Nederland ontstonden conflicten tussen prinsgezinden en patriotten, die weer te onderscheiden waren in aristocratische patriotten (staatsgezinde regenten, die principieel anti-Oranje waren) en democratische patriotten (revolutionaire burgers). De woelige politieke situatie veroorzaakte een stortvloed aan spotschriften. De drukpers was een even belangrijk wapen geworden als de bajonet.

Ondaatje

In Utrecht waren het vooral militante studenten die zich onder leiding van de rechtenstudent Pieter Ondaatje verenigden in het vrijkorps Pro Patria et Libertate. Dankzij hen werd Utrecht van 1785 tot 1787 geregeerd door een democratische raad. Ondaatje, die op Ceylon was geboren als zoon van een predikant, werd in deze almanak bespot in een stukje met de titel 'Middel voor alle oostindische jonge heren om in Europa aan de kost te koomen'. Verder bevat deze almanak een korte kroniek vanaf 1547 tot 1786 en vertelsels en raadsels met betrekking tot deze woelige tijd in Utrecht.

Republikeinse kalender

Na de interventie van het Pruisische leger in september 1787 verlieten duizenden patriotten, waaronder Ondaatje, het land om zich te vestigen in Frankrijk. Daar vond uiteindelijk in 1789 wel een revolutie plaats. Een van de gevolgen hiervan was de invoering van een republikeinse kalender, die van 6 october 1793 tot 1 januari 1806 werd gebruikt. De namen van de dagen en maanden werden totaal veranderd, en veel christelijke feestdagen werden afgeschaft. Groot was de opluchting onder de bevolking toen de oude kalender weer in ere werd hersteld: eindelijk weer gewone zondagen!