1818: Vrijmetselaars

Vrijmetselarij

Een opvallende bevolkingsgroep die zich presenteerde met behulp van almanakken waren de vrijmetselaars. De Nederlandse vrijmetselarij ontstond aan het begin van de achttiende eeuw, en is lange tijd door geheimzinnigheid omgeven geweest, mede door de eed van geheimhouding die moest worden afgelegd bij toetreding tot het gezelschap. Ondanks richtlijnen over zedelijkheid en vriendschap verdachten buitenstaanders de vrijmetselaars van libertijns gedrag en sodomie. Met diverse almanakken, die in Nederland vanaf 1751 verschenen, gaven de vrijmetselaars jaarlijks feitelijke gegevens vrij over de orde. De broederschap van vrijmetselaars was verdeeld over tientallen loges door het hele land en kende een veelheid aan rangordes. De belangrijkste persoon was de groot-meester, bijgestaan door groot-officieren, groot-opzieners, een groot-ceremoniemeester, een groot-hofmeester enzovoorts.

Nederlandsche vrij-metzelaars almanachvoor 1818

Nederlandsche vrij-metzelaars almanachvoor 1818

Symbolen

Volgens de vrijmetselaars ging hun broederschap terug tot de bouw van de tempel van Salomon. Ze ontleenden daaraan symbolen die een grote rol speelden bij hun rituelen. De titelgravure van de Nederlandsche vrijmetselaars almanak bevat enkele van die symbolen, zoals het gereedschap van architecten en bouwers en de twee zuilen. Deze representeerden de wijsheid, in dit geval met betrekking tot hemel en aarde, gezien de twee globes die op de zuilen staan.

Jaartelling

Vrijmetselaars hanteerden een eigen jaartelling. Hun kalender begon bij de eerste dag van de schepping, en liep 4000 jaar voor op de gewone kalender. Het jaar 1818 was voor de vrijmetselaars dus feitelijk het jaar 5818. De afkorting p.s. achter het jaartal staat voor 'profane stijl' (alles wat niet tot de vrijmetselarij behoorde, werd profaan genoemd.) Voor hun eigen jaartelling gebruikten ze de afkortingen W.L. (Ware Licht) of A.L. (Anno Lucis). Ook begon het nieuwe jaar voor de vrijmetselaars op 1 maart in plaats van 1 januari, zoals in de oude kalenders.

Koningshuis

De *Nederlandsche vrijmetselaars almanak *voor 1818 toont de sterke band van de vrijmetselaars met het huis van Oranje Nassau. Prins Frederik, de jongste zoon van koning Willem I, was de Grootmeester Nationaal. In twee gedichten wordt zijn verjaardag bezongen. Verder is er een lofzang op de koning opgenomen, op de melodie van het Wilhelmus, en wordt de geboorte van een zoon van de kroonprins bejubeld. Ten slotte wordt ook kroonprinses Anna Pawlowna in twee gedichten geroemd. Wat feitelijke informatie betreft bevat de almanak registers op bestaande en voormalige loges in Nederland met vermelding van de plaats van samenkomst. Ook zijn er enkele nogal hoogdravende liederen opgenomen, en de almanak wordt afgesloten met anekdotes over voormalige wereldlijk en kerkelijk leiders, zoals de Franse koning Hendrik IV, paus Sixtus V en de Chinese keizer Kamhi.