1828: Voor vrouwen door vrouwen

Vrouwen in opkomst

De manifestatie van de vrouw als volwaardig schrijver en lezer vindt in Nederland plaats in de achttiende eeuw. Naarmate die eeuw vorderde, verschenen er meer publicaties die zich speciaal tot vrouwen richtten, zoals dichtbundels en almanakken. Ook maakten steeds meer vrouwen naam als romancier, dichteres, vertaalster, genootschapslid of journalist. De geestelijke en maatschappelijke ontwikkeling van de vrouw was dientengevolge een geliefd discussiepunt. Veel almanakken bevatten (meestal door mannen geschreven) teksten waarin uitgelegd werd hoe vrouwen hun huishouden moesten voeren, hun huiselijk geluk konden vergroten of zich moesten kleden. Maar er waren ook almanakken die door vrouwen zelf werden geschreven, waarin het leven vanuit hun perspectief werd getoond, en waarin soms al gelijke rechten werden geëist.

Almanach dédiévoor 1828

Almanach dédiévoor 1828

Eerste vrouwenalmanak

De eerste almanak die zich speciaal tot vrouwen richtte was De huyshoudelyke Hollandsche jufferlyke almenach, voor het eerst verschenen in 1765. De almanak bood informatie over het 'kooken, stooven, braaden, bakken, en bereiden' van gerechten, 'als mede 't toestellen van taarten en pastyen'. Verder 'het maken van allerhande zoorten van fyne smakelyke en lieffelyke Wateren' en 'eenige middelen voor de Dames tot conserveering haarer schoonheid.' Ook bevatte het een wasboekje, waarin opgetekend kon worden welke kledingstukken ten behoeve van de wasserij werden afgestaan.

Politieke lading

Een almanak voor vrouwen met een politieke lading was Het vrouwen almanakje van Diewertje en Grietje, verschenen in de jaren zeventig en tachtig van de achttiende eeuw. Het was de tegenhanger van de Almanak van Louw en Krelis. Ook in pamfletten komen we deze twee paar namen tegen. Ze beelden Nederlandse burgers uit die hun kritiek uiten op het bewind van stadhouder Willem V. Deze almanakken zijn feitelijk patriotse geschriften, die hun doorsnee lezers moesten overtuigen door doorsnee personages het woord te laten voeren.

Door vrouwen

Van beide bovengenoemde almanakken kan vermoed worden dat ze door mannen zijn vervaardigd. Dat geldt niet voor de Almanak voor vrouwen door vrouwen (1792-1824) en de Almanach voor meisjens, door meisjens (1795-1806). Deze laatste is met name bekend door de brieven van 'R. NB', waarin de lezeressen opgeroepen worden de onderdrukking door mannen niet langer te dulden. Het directe resultaat was een verkoopverbod in Amsterdam in 1795. De eerstgenoemde almanak is braver. Bijzonder eraan is dat het een geheel vrouwelijke onderneming was; ook de uitgever was een vrouw: de weduwe van Jan Dóll, in haar tijd een bekende uitgeefster van toneelstukken, dichtwerken en andere almanakken. Deze almanakken luidden een hausse in van (meestal elegante) damesalmanakken in de negentiende eeuw.