1997: De Enkhuizer

Enkhuizer almanak

Met de belastingalmanak en de studentenalmanak is de Enkhuizer almanak de meest tot de verbeelding sprekende almanak aan het begin van de 21ste eeuw. Het is de enige almanak die wat formaat, opbouw en inhoud betreft nog lijkt op de vroegste gedrukte almanakken. Ieder jaar weer verschijnt hij in hoge oplagen, voor een deel in speciale uitvoeringen. De makers weten ook de nieuwe media te benutten. Er is een website (www.enkhuizer-almanak.nl), en in 1997 is er een cd-i verschenen. Hoewel de almanak niet zo oud is als ze doet voorkomen, is het een cultureel fenomeen dat zijn gelijke niet kent, en dat zich staande lijkt te houden in het digitale tijdperk.

Enkhuizer almanakvoor 1997, cd-i

Enkhuizer almanakvoor 1997, cd-i

Niet zo oud als wel gedacht

De nummering van De vanouds vermaarde Erve C. Stichter's Enkhuizer almanak berust op een misverstand. Volgens het omslag is de almanak voor 2001 de 406de jaargang. Deze telling is gebaseerd op de almanak die in 1876 op Nova Zembla is gevonden, daar bijna drie eeuwen eerder achtergelaten door Willem Barentsz. Het boekje, thans in het Rijksmuseum, was flink gehavend, en pas in 1983 is het geïdentificeerd als een Deventer almanak. Tot die tijd ging men ervan uit dat het de oudste Enkhuizer almanak was. Die is echter, zoals nu blijkt, in 1701 verschenen.

Lokale almanakken

Naast Enkhuizen zijn er heel wat andere dorpen en steden die op de titelpagina's van almanakken pronken. De KB bezit ruim honderd verschillende lokale almanakken, in totaal vele duizenden boekjes als de jaargangen afzonderlijk worden geteld. Een dorp of stad kon om verschillende redenen in de titel vermeld worden: het was de plaats van uitgave, de plaats van de afzetmarkt, of de plaats van berekening van de waterstanden (zoals bij de Enkhuizer het geval was). Opvallend is het grote aantal almanakken uit de noordelijke provincies, met name Friesland. Gewoonlijk bevatten ze informatie met betrekking tot markten, het sluiten van de stadspoorten, het vertrekken van trekschepen, lokale verordeningen, vakanties van overheden en nuttige adressen. Sommige almanakken werden vervaardigd voor een specifieke lokale doelgroep, zoals de Haagse schutterij.

Provinciale almanakken

Net als dorpen en steden hadden ook provincies eigen almanakken. Veelal bevatten ze dezelfde soort informatie als lokale almanakken. Ze werden in overleg met provinciale overheden vervaardigd, die ze weer in grote getale afnamen voor hun ambtenaren. Sommige provinciale almanakken verschijnen nog steeds, meestal onder de naam Jaarboek. Tezamen met agenda's, notitiekalenders, dienstregelingen, adresboeken, medische encyclopedieën, horoscopen en statistische overzichten zijn ze de erfgenamen van het meest veelzijdige boekje uit de Nederlandse geschiedenis.