Veertiende eeuw: Kalendersymbolen

Eeuwigdurende kalender

Eén van de oudste en meestopvallende kalenders van de KB is een veertiende-eeuwse eeuwigdurende kalender. Bijzonder eraan is dat hij bestaat uit twee aan elkaar bevestigde stroken schapenperkament, met een totale lengte van 130 cm. Hij diende opgerold te worden, zodat de gebruiker hem in zijn zak bij zich kon dragen. Pas in de achttiende eeuw is er een passende boekband voor vervaardigd.

Veertiende-eeuwse eeuwigdurende kalender

Veertiende-eeuwse eeuwigdurende kalender

Symbolen

Hoewel de kalender op het eerste oog eenvoudig lijkt, is hij niet zo gemakkelijk te interpreteren vanwege de vele symbolen en codes. Aan het begin van de maand kan men aflezen hoeveel uren de dag en de nacht duren die maand. Een lang streepje staat voor 10, een half streepje voor 1 en een boogje voor 5 uur. Voor januari levert dat respectievelijk 8 en 16 uren op. Vervolgens vallen de heiligen op, met de namen erboven. De belangrijkste zijn in rood afgebeeld. In totaal bevat de kalender 85 heiligen. De afbeeldingen van januari zijn Driekoningen ('Dortien-dagh', 6 januari), St. Pontiaan (14 januari), St. Fabianus en St. Sebastiaan (20 januari), St. Agnes (21 januari), St. Vincent (22 januari) en ten slotte de bekering van de apostel Paulus op 25 januari. Met rode stippen boven de dagen worden de zogenaamde 'dies aegyptiaci' of Egyptische dagen aangeduid, die in de Middeleeuwen bekend stonden als gevaarlijke dagen, waarop men geen belangrijke zaken moest doen. In januari waren dat de eerste en de vijfentwintigste dag.

Dagletters

Onder de afbeeldingen bevinden zich de dagletters, waarmee elk jaar de dag van de week voor een bepaalde datum is te bepalen. De zondagsletter geeft aan op welke datum de eerste zondag in het nieuwe jaar valt. Onder de zondagsletters vinden we de vermelding van het Gulden Getal, aangeduid met streepjes op een verticaal lijntje. Het Gulden Getal (Numerus Aureus) is een rangnummer in een cyclus van 19 jaar dat aangeeft wanneer het nieuwe maan is. Dit was van belang om de Paasdatum vast te stellen, die immers valt op de eerste zondag na de eerste volle maan na het begin van de lente. Dankzij dit tekensysteem zijn symboolkalenders als deze geschikt om gebruikt te worden door mensen met een geringe leesvaardigheid.

Herkomst

In Duitsland verschenen veel van dit soort kalenders, waar zij Mandl-Kalender werden genoemd vanwege de afbeelding van de mannetjes (Männlein = Mandl). De precieze herkomst van deze kalender is onbekend. Het feit dat op 29 juli St. Olof wordt gevierd wijst in de richting van Amsterdam, aangezien St. Olof de patroon was van de eerste kapel in Amsterdam.