Taptoe

Van katholiek jeugdtijdschrift tot crossmediaal concept: generaties kinderen groeien tussen 1953 en 2016 op met het tijdschrift Taptoe.

Het jeugdtijdschrift Taptoe verschijnt voor het eerst op 1 oktober 1953. Het is de voortzetting van het katholieke kindertijdschrift Weekblaadje voor de Roomse Jeugd (1916-1941) en Roomse Jeugd (1946-1953). Misschien is dat de reden dat de eerste jaargang van Taptoe te boek staat als ‘jaargang 35’.

Taptoe nummer 1, 1 oktober 1953

Taptoe nummer 1, 1 oktober 1953

Over de naam zegt redacteur ‘Taptoeblazer’ tegen de lezers, de bewoners van ‘Taptoestad’ en ‘Taptoeland’:

Bij Taptoe denk je aan vrolijke muziek en daar doet ons blad ook aan denken.

Katholieke stempel op Taptoe

De Taptoe is een product van de verzuilde samenleving. Het is goedgekeurd door de ‘Keurraad voor Katholieke Jeugdlectuur’ en in de oudste nummers vinden we een stichtelijk woord van de bisschoppelijke censor, eerst P. J. M. Heskens en vanaf 1958 drs. Th. Zwartkruis. Ieder nummer bevat een kinderpreek en missionarissen vertellen in het blad over hun missiewerk onder ‘primitieve volkeren’. Woorden als ‘boete’ en ‘zonde’ vallen regelmatig.

In oktober 1958 wordt het tijdschrift De Engelbewaarder opgenomen in Taptoe. Dat gaat zonder veel omhaal. Aan de lezers van De Engelbewaarder wordt gemeld: 'De Engelbewaarder was een fijn blad. Hartelijk welkom in de Taptoe-familie.'

Knutseltip voor Beatles-fans in Taptoe 1, 3 oktober 1964

Knutseltip voor Beatles-fans in Taptoe 1, 3 oktober 1964

Natuur, techniek en geschiedenis in Taptoe

Vanaf het begin is er in Taptoe veel aandacht voor wetenschappelijke onderwerpen: natuur, techniek en geschiedenis. Platen van dieren staan al in de eerste jaargangen. Er verschijnen artikelen over oude Romeinse steden en Michiel de Ruyter (‘Schipper naast God’). In november 1964 wordt aan de hand van Amerikaanse illustraties een maanverkenning uitgelegd. En er is bijvoorbeeld aandacht voor pygmeeën: de ‘dwergen van de wildernis’.

Geen lering zonder vermaak

De verhalen in Taptoe zijn vaak een mengvorm van lering en vermaak: niet zelden gaan ze over historische of eigentijdse thema’s. Zo is er in de jaren zestig een lang vervolgverhaal over een arme negerfamilie in de VS (‘Van slavernij naar vrijheid’) en een over een Oost-Duitse familie die naar het Westen probeert te vluchten. Een citaat daaruit tekent de belerende toon:

‘Van zo’n systeem dat van de mensen slaven maakt kun je ook niets verwachten. Dat schijnen de communisten maar nooit te begrijpen.’

Voorpagina van Taptoe 6, 7 november 1964
Taptoe 6, 7 november 1964
Taptoe 30, 23 april 1966
Taptoe 30, 23 april 1966
Taptoe 6/7, 19 oktober 1974
Taptoe 6/7, 19 oktober 1974
Taptoe 31, 24 april 1982
Taptoe 31, 24 april 1982

Strips en illustraties

Aan illustraties is in Taptoe nooit gebrek. In de loop der jaren hebben verschillende grote namen aan Taptoe meegewerkt: Jan van der Voo, Ben Verhagen, Diet van Beek, Henk Evertzen, Carol Voges en The Tjong Khing. Iedere aflevering bevat ook een foto van een filmster of een popartiest.

Vanaf het allereerste nummer staan er strips in Taptoe, te beginnen met ‘De avonturen van Teddy en Tipo’. In latere jaargangen verschijnen strips als ‘Clio en Pluk’ (Jan Steeman), ‘Yogi Beer’, ‘Tommy’ (Jan Kruis), ‘Plumoo’ (Michel Douay), ‘De boze grootvizier’ (‘Iznogoedh’, door Tabary en Goscinny), ‘Robinson’ (Fred Julsing), ‘Joachim en Iris’ (Theo Steeman), ‘Lancelot’ (Gerrit Stapel), ‘Sulle Hooms’ en ‘Bert J. Prulleman’(Gerrit de Jager en Wim Stevenhagen). In de jaren negentig scoort Taptoe met strips als Cor Daad (Hanco Kolk) en Oktoknopie (Gerard Leever).

Wie de strips door de jaren heen bekijkt ziet de samenleving veranderen. In oude strips roken alle stoere mannen en hebben de moeders een schort voor. De kinderen zijn zonder uitzondering blank. Pas in de jaren zeventig doen de eerste allochtonen hun intrede.

Modernisering van Taptoe

Aan het begin van de jaren tachtig worden de jeugdtijdschriften van Malmberg minder populair. In oktober 1983 maakt de uitgever bekend dat hij wil stoppen met het uitgeven van Taptoe. Uiteindelijk gaat de Taptoe van een wekelijkse naar een tweewekelijkse frequentie. Met een kleine redactie en wat aangekochte kopij uit het buitenland houdt Taptoe het decennia lang vol.

Themanummers en multimedia

De jeugdbladen van Malmberg verhuizen in 2009 naar Blink uitgevers en worden flink gemoderniseerd. Taptoe wordt ‘conceptueel gebaseerd op een adventure-game’, waarbij de website Taptoe.nl een grote rol speelt. Elk nummer behandelt een thema, dat terugkeert in alle moppen, verhalen, strips en quizzen in het blad.
Vrijwel meteen wint Taptoe hiermee de Mercurprijs voor ‘crossmediaal concept van het jaar’.

Taptoe 3, 25 oktober 2002
Taptoe 3, 25 oktober 2002
Taptoe 12, 14 juni 2013
Taptoe 12, 14 juni 2013
De laatste Taptoe, augustus 2016
De laatste Taptoe, augustus 2016

Taptoe’s opvolger is 'Wild van Freek’

Maar de oplagecijfers blijven dalen (120.000 in 1995 tegen 25.000 in 2015) en de uitgever besluit tot een radicale ingreep: in augustus 2016 komt er een einde aan Taptoe. In het laatste nummer wordt aangekondigd dat er 'iets nieuws' komt. Een maand later blijkt dat de uitgever de tijdloze populariteit van de dier- en natuurverhalen uit Taptoe gebruikt voor een nieuw concept: het maandelijkse tijdschrift Wild van Freek rond de bekende bioloog Freek Vonk.

Taptoe in de KB

Niet alle afleveringen van Taptoe zijn bewaard gebleven in de collectie van de KB. Pas in 1973, toen het vrijwillige nationale depot werd ingesteld, krijgt de KB het tijdschrift iedere week toegestuurd door de uitgever. Van de twintig voorafgaande jaargangen ontbreken de nodige nummers (Zie het overzicht in de catalogus). De KB hoopt die door schenking of aankoop aan te vullen.

In de leeszaal van de KB kunt u de oude jaargangen van de Taptoe opvragen en lezen.

Relevante bronnen

Evelien en Kees Kousemaker. Wordt Vervolgd: Stripleksikon der Lage Landen. Utrecht [etc.], 1979.
Joan Hemels en Renée Vegt. Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland. Bron van kennis en vermaak, lust voor het oog. Bibliografie. Dl. 2B. Amsterdam, 1993. p. 1017-1024.
Inge Angevaare, ‘Taptoe, elke week een top!’. In: KB Centraal 4 (2001), p. 7-9