Andachtsbücher

Bijzondere negentiende-eeuwse gebedenboekjes

In de negentiende eeuw veranderde het ambacht van de boekbinder ingrijpend. Tot circa 1830 werden alle boeken nog met de hand gebonden. De eerste eigenaar van het veelal nog ongebonden werk, bepaalde door wie, en hoe, zijn boek gebonden werd. Gedurende de negentiende eeuw maken technische vindingen en nieuwe materialen het mogelijk om, eerst gedeelten, en later het gehele bindproces, te mechaniseren. De uitgever bepaalde voortaan het uiterlijk van een gehele oplage van een tekst.

Wat betreft het ontwerp, zocht men inspiratie bij stijlelementen uit voorgaande eeuwen. Niet eerder werden zoveel verschillende stijlen, vaak door elkaar, toegepast om voorwerpen te versieren.

Vanaf circa 1850 deden de binders ook proeven met het toepassen van allerlei nieuwe materialen. In Engeland gebruikte men een combinatie van gips en papier in een mal, om boekbanden te kunnen gieten. Vanaf 1870 zien we de toepassing van de eerste kunststof, celluloid. Dit materiaal bleek uitermate geschikt om andere, veelal kostbare grondstoffen als schildpad en ivoor te imiteren.

Een bijzondere categorie vormen de kleine religieuze, veelal katholieke, boekjes die in Duitsland ‘Andachtsbücher’ worden genoemd. Deze boekjes, vaak als geschenk gebruikt bij een communie, werden door de uitgevers van opmerkelijke bandjes voorzien. Men combineert verschillende materialen als fluweel, leer en metaal. Sloten en applicaties zorgen voor een kostbaar en bijzonder uiterlijk. Het boek wordt een bijou. In 2009 kocht de Koninklijke Bibliotheek een collectie van 21 van dergelijke boekjes. Samen bieden zij een fraai overzicht van de toepassingen van verschillende materialen en technieken.
(Rens Top)

**Beschrijving **
21 boekbanden (aanvraagnummers 1769 B 109-118 en 1772 G 1-11), waaronder:
1. Band in celluloid over textiel, binnen een kader van metaal. Applicaties van diverse materialen. Inhoud: Ludwig Donin. Maria die gute Mutter. Winterberg, Druck und Verlag J. Steinbrener, [z.j.]. Aanvraagnummer:1769 B 109.
2. Band van stroken ivoor binnen een kader van metaal. Inhoud: Des Christen Aufschauen zum Herrn und Herzen Jesu: frommes Erbauungsbuch… Prag und Wien, Eigentum und Verlag des A.J. Cellerin & Sohn, [1878]. Aanvraagnummer: 1769 B 112.

Band in celluloid over textiel, binnen een kader van metaal (1769 B 109)

Band in celluloid over textiel, binnen een kader van metaal (1769 B 109)

Band van stroken ivoor binnen een kader van metaal (1769 B 112)

Band van stroken ivoor binnen een kader van metaal (1769 B 112)