Boekband in bakeliet

Op deze plaats is in het verleden al eens aandacht gevraagd voor een bijzondere band van de Belgische binder Edgar Claes. Claes decoreert platen polycarbonaat met behulp van air-brush en een computergestuurde freesmachine en verwerkt deze tot unieke boekbanden.

Deze moderne, high-tech benadering van het boekbinden kent een lange voorgeschiedenis. Vanaf ongeveer 1830 wordt het, als gevolg van de ontwikkeling van verschillende technische vindingen, mogelijk om boeken met behulp van machines te binden. Het is nu niet langer de eerste bezitter die bepaalt hoe een boek eruit ziet, die ging immers met de tekst in losse vellen naar een binder van zijn keuze.

In de loop van de 19e eeuw zorgt de uitgever voor een passende band, met als gevolg dat een complete oplage verschijnt in dezelfde uitmonstering. Om deze eenvormigheid te doorbreken, zochten de uitgevers naar middelen om de boeken hun bijzondere karakter te laten behouden. Delen van een oplage verschenen dan ook in een andere, veelal luxe band, en daarbij speelde het gebruikte materiaal een grote rol.

In Engeland werden vanaf 1850 banden gemaakt in papier-maché, maar ook de experimenten met kunststoffen werden door de branche met grote interesse gevolgd. Als gevolg van de kostbaarheid van ivoor en schildpad was er veel belangstelling voor materialen als parkesine en celluloid, die veelal om heel andere doeleinden waren ontwikkeld, maar prachtig dienst konden doen als vervanger van deze dure grondstoffen. Deze nieuwe materialen konden worden gegoten en gezaagd, waardoor men al snel kammen, waaiers, maar ook boekbanden produceerde.

In 1907 ontdekte Leo Baekeland het fenolhars bakeliet. Door de uitstekende isolerende werking was het nieuwe plastic uitermate geschikt voor de veilige overbrenging van elektriciteit en in vloeibare vorm werd het in enorme hoeveelheden toegepast in verf, vernis en lak.

Aangezien dit materiaal ook in fraaie glanzende platen kon worden gegoten, werd er door de Franse binder Jotau eind jaren ’20 een patent op een boekbandtype van bakeliet aangevraagd. De hoge kosten en het feit dat het materiaal snel krast en breekt, zorgden er voor dat er slechts enkele jaren met bakeliet als materiaal voor boekbanden is gewerkt.

Onlangs heeft de Koninklijke Bibliotheek een vrijwel onbeschadigd exemplaar van een dergelijk bandtype weten aan te schaffen. De band dateert uit 1928, en vooral de forse scharnieren en het subtiele gebruik van metaal legering alpaca maken het tot een opmerkelijk stuk.

(Rens Top)