Boekband van Friedrich Kolb

Zwart marokijn met leeropleg in bruinrood en oranjerood marokijn, blind en met goud bestempeld. De platten zijn bestempeld met een kader, waarin diverse elementen zijn te onderscheiden: gouden lijnen om een blinde rol met arceringen, hoekvelden en langwerpige velden, ten dele met leeropleg in tinten rood en bruin, opnieuw gouden lijnen rond blinde arceringen en velden met decoratieve rolstempeling over opgelegd leer. Het middenveld is vol bestempeld met blinde parallelle lijnen. De rug heeft vier brede kunstribben met opgelegd leer en wisselend bewerkte velden.

Een etiket op de binnenzijde van het voorplat wijst uit dat deze band gemaakt werd door Friedrich Kolb. De binders uit de negentiende eeuw signeerden hun boekbanden vaker dan hun voorgangers: naar schatting heeft ongeveer een tiende een of andere signatuur, in de vorm van bijvoorbeeld een etiketje, een zwart stempel op een schutblad of goudstempeling aan de onderkant van de rug of de binnenzijde van het voorplat.

Friedrich Kolb werd omstreeks 1810 geboren in Hachenburg, niet ver van Bonn. Hij zal als zovele andere jonge Duitse boekbinders uit die tijd zijn vaderland hebben verlaten omdat de mogelijkheid tot het maken van goed verzorgde boekbanden daar vrijwel ontbrak. Hij vestigde zich te Amsterdam en trouwde er in 1834. Deze band bewijst dat hij een werkelijk meester in het vak was: de band behoort tot het allerbeste dat toen in ons land gemaakt werd. Op veel evenwichtiger wijze dan gebruikelijk vertoont hij de toenmalige vormidealen. De classicistische stempeling, in de mode sedert ongeveer 1800, had zich al van sober tot zeer rijk ontwikkeld. Gretig werd gebruik gemaakt van goud- èn blindstempeling en van opgelegd leer in diverse kleuren. Menig binder voegde aan de gebruikelijke rollen en stempels afdrukken van platen toe. Op deze band zijn die echter niet te vinden: het centrale veld is zó met losse lijntjes bestempeld dat het een plaatstempeling lijkt. Kolb heeft zijn talenten niet lang kunnen gebruiken. Hij stierf op 27 juli 1843.

Ook in technisch opzicht is de band een kind van zijn tijd. Het boekblok is genaaid op touwen die in zaagsneden zijn gelegd, zodat zij op de boekrug geen verhoging nalaten. De zeer brede ribben op de rug zijn dan ook loos. Ze zijn vervaardigd uit stukjes karton op een inlegrug, die bij het openen van het boek loskomt van de boekrug - een techniek die wezenlijk verschilt van die van vóór 1800. In de tijd van Kolb gingen de Nederlandse binders massaal over van het handboekbinden op machinaal binden, met als gevolg een bijna complete teloorgang van het handwerk in het derde kwart van de eeuw.

Oratio de progressu physiologiae plantarum. Boekband vervaardigd door Friedrich W.I.C. Kolb. Amsterdam, 1835. Inhoud: Guil. Henr. de Vriese. Amstelodami, ex typographia Civitatis Publica, 1835. 144 C 5

Oratio de progressu physiologiae plantarum. Boekband vervaardigd door Friedrich W.I.C. Kolb. Amsterdam, 1835. Inhoud: Guil. Henr. de Vriese. Amstelodami, ex typographia Civitatis Publica, 1835. 144 C 5

Literatuur

J. Storm van Leeuwen. Vorstelijke boekbanden uit de Koninklijke Bibliotheek. 's-Gravenhage 1978, nr. 37.