Boekbanden uit Indië

In 2011 kocht de Koninklijke Bibliotheek twee boekbanden uit het voormalige Nederlands-Indië. Samen met de informatie uit een oude verkoopcatalogus geven zij een beeld van de toenmalige belangstelling en smaak.

Gedurende de tweede helft van de negentiende eeuw groeide in Nederland de belangstelling voor ornamenten en technieken uit het verre oosten. De boekbinder J.A. Loeber bezocht veelvuldig het Rijks Etnografisch Museum in Leiden (nu Rijksmuseum voor Volkenkunde) Vanaf 1899 publiceerde hij veelvuldig over de oorspronkelijke kunstnijverheid van Indonesië. Deze publicaties sloten naadloos aan bij de heersende belangstelling van de moderne sierkunstenaars, die het oosterse vlakornament bewonderden om de abstracte vormen, of zoals Loeber in 1903 schreef: 'Het is trouw, eerlijk, schoon door eenvoud… en is vrij van oppervlakkige opgesmuktheid'. Het bandje van Theo Molkenboer is typerend voor deze belangstelling.

Het gebruik van deze oorspronkelijke ornamenten vond echter geen navolging. Waarschijnlijk sloot deze opvatting niet aan bij de smaak van de klantenkring. Toch was er in Nederland wel belangstelling voor Indische kunstnijverheidsproducten. Om aan de vraag te voldoen werden zelfs ateliers opgericht, veelal door Nederlandse initiatiefnemers. De Indische ambachtslieden werkten met inheemse technieken aan producten voor de Europese markt. De decoratie werd aangepast aan de Nederlandse smaak. Fotolijstjes, lampenkappen en sigarettenkokers werden naar Nederland verscheept, het is de tijd van 'Tempo Doeloe', 'Ons Indië'.

Ook het boek kreeg een Indische 'verciering'. Het gebruikte buffelleer werd traditioneel ‘opengewerkt’ en door middel van batik-techniek gedecoreerd. Figuren uit de godenwereld en gestileerde blad- en bloemmotieven dienden als decoratie. De banden zijn kleurrijk en tonen onmiskenbaar ‘oosters’, maar hebben niets gemeen met de historisch verantwoorde benadering van Loeber. Het boek is een souvenir geworden.
(Rens Top)

Theo Molkenboer: boekband in perkament, met decoratie in batik-techniek. Aanvraagnummer: 1771 D 126 (rug en voorplat)

Theo Molkenboer: boekband in perkament, met decoratie in batik-techniek. Aanvraagnummer: 1771 D 126 (rug en voorplat)

Catalogus Kunstarbeid Ter Horst (vooromslag)

Catalogus *Kunstarbeid Ter Horst *(vooromslag)

Indische kunstnijverheid, waaronder boekbanden, fotolijstjes en lampenkappen (Foto 7 in Kunstarbeid Ter Horst)

Indische kunstnijverheid, waaronder boekbanden, fotolijstjes en lampenkappen (Foto 7 in Kunstarbeid Ter Horst)

Onbekend atelier: boekband in geperforeerd buffelhuid, gedecoreerd in blauw, roodbruin en wit. Aanvraagnummer: 1784 D 109 (voorplat)

Onbekend atelier: boekband in geperforeerd buffelhuid, gedecoreerd in blauw, roodbruin en wit. Aanvraagnummer: 1784 D 109 (voorplat)

Onbekend atelier: boekband in geperforeerd buffelhuid, gedecoreerd in blauw, roodbruin en wit. Aanvraagnummer: 1784 D 109 (achterplat)

Onbekend atelier: boekband in geperforeerd buffelhuid, gedecoreerd in blauw, roodbruin en wit. Aanvraagnummer: 1784 D 109 (achterplat)

Onbekend atelier: boekband in (deels) geperforeerd buffelhuid, met zwart en goud gedecoreerd. Aanvraagnummer: 1784 D 114 (voorplat)

Onbekend atelier: boekband in (deels) geperforeerd buffelhuid, met zwart en goud gedecoreerd. Aanvraagnummer: 1784 D 114 (voorplat)

Onbekend atelier: boekband in (deels) geperforeerd buffelhuid, met zwart en goud gedecoreerd. Aanvraagnummer: 1784 D 114 (achterplat)

Onbekend atelier: boekband in (deels) geperforeerd buffelhuid, met zwart en goud gedecoreerd. Aanvraagnummer: 1784 D 114 (achterplat)

Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in rood, blauw en goud. Aanvraagnummer: 1784 D 115 (voorplat)

Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in rood, blauw en goud. Aanvraagnummer: 1784 D 115 (voorplat)

Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in rood, blauw en goud. Aanvraagnummer: 1784 D 115 (achterplat)

Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in rood, blauw en goud. Aanvraagnummer: 1784 D 115 (achterplat)

Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in blauw, bruin, wit en goud. Aanvraagnummer: 1771 C 123 (voorplat)

Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in blauw, bruin, wit en goud. Aanvraagnummer: 1771 C 123 (voorplat)

 Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in blauw, bruin, wit en goud. Aanvraagnummer: 1771 C 123 (achterplat)

Onbekend atelier: deels geperforeerd (buffel) perkament, beschilderd in blauw, bruin, wit en goud. Aanvraagnummer: 1771 C 123 (achterplat)