Boekbanden van Otto Dorfner

In 2004 werden twee opmerkelijke banden van de Duitse boekbinder Otto Dorfner aangeschaft. Dorfner, die leefde van 1885 tot 1955, is van groot belang voor de ontwikkeling van de moderne boekband in de eerste helft van de 20e eeuw. Zijn banden zijn zeer gewilde verzamelobjecten, en ondanks een aantal pogingen was de Koninklijke Bibliotheek er niet in geslaagd een voorbeeld van zijn werk te verwerven. Nu is het dus gelukt om twee fraaie banden te kopen, die een mooi beeld geven van het werk van deze Duitse meester die voor vele Nederlandse binders een voorbeeld is geweest.

De band uitgevoerd in geel geitenleer is bestempeld met diagonale lijnen in goud en heeft de markante ‘dubbele’ ribben op de rug, die het strakke uiterlijk van de band benadrukken. Op het voorplat de titel, opgebouwd uit lijnstukjes. De inhoud: Gustave Flaubert. Die sage von St. Julian dem Gastfreien. Ill.Walter Klemm. Weimar, Martin Biewald, [1923]. De tweede band is uitgevoerd in rood geitenleer en heeft een decoratie bestaande uit verticale gouden lijnen waartussen, zeer geprononceerd, de titel is gestempeld. Aldus is de tekst naast ínformatie, ook decoratie. De inhoud: Lothar Treuge. Aus den Erlebnissen eines Lieblings der Grazien. Berlin, Otto von Holten, 1912.

Otto Dorfner zorgde er samen met vakgenoten als Ignatz Wiemeler voor, dat de boekband zich losmaakte van de stijlkenmerken van de Jugendstil die rond 1900 bepalend waren. Dorfner propageerde een technische perfectie, gecombineerd met een ingehouden, veelal uit lijnen, bogen en eenvoudige ornamenten bestaande decoratie.Deze opvattingen raakten snel verspreid, onder meer door zijn grote invloed als leraar aan de door Henri van de Velde opgerichte Kunstgewerbeschule in Weimar (vanaf 1910). Later was hij verbonden aan het beroemde Bauhaus en startte hij een eigen atelier.

Een van de Nederlandse binders die door Dorfner is beïnvloed is de onlangs overleden Willem Callenbach.Callenbach studeerde in de jaren dertig bij Dorfner en noemde de opzet van de opleiding uniek. De KB bezit enkele fraaie voorbeelden van het werk van Callenbach, waarin vooral de experimenten met minimale versieringstechnieken opvallend zijn. Dorfner leerde zijn studenten uit te gaan van de schoonheid van de gebruikte bindtechniek. In de band die dateert uit 1936, rond Willem de Mérode. XXX Psalmen. (Nijkerk, Callenbach, 1936) toont Callenbach het naaisel op de rug van de band en laat de houten platten onbekleed. Een dergelijk minimalisme is voor die tijd uniek. Slechts de door het plat gehaalde strookjes waarop het boekblok is genaaid, vormen een decoratief element. Deze banden, die Callenbach zelf kenmerkend noemde voor de Nieuwe Zakelijkheid, bevestigen de beslissende rol van zijn “Duitse jaren” en de invloed van zijn leraar Otto Dorfner.

St. Julian dem Gastfreien

St. Julian dem Gastfreien

Aus den Erlebnissen eines Lieblings der Grazien

Aus den Erlebnissen eines Lieblings der Grazien

Neerlands onafhankelijkheid hersteld

Neerlands onafhankelijkheid hersteld