Boekbanden van perkament

Perkament houdt het als materiaal voor boekbanden al heel lang vol, zij het dat de laatste twee à drie eeuwen het gebruik ervan zich heeft beperkt tot luxe uitgaven. Gewone boeken werden uitgevoerd in linnen of papieren bandjes. Rond 1890 werden door sommige uitgevers exemplaren van een gewone handelseditie in linnen uitgevoerd, waarnaast een speciale luxe editie in perkament verscheen, vaak met dezelfde omslagtekening. In Amerika verschenen zulke edities bij The Riverside Press, in Engeland bijvoorbeeld bij Mathews and Lane (At the Bodley Head). In dezelfde tijd kwam perkament in zwang bij private presses, zoals William Morris' Kelmscott Press, maar die banden zijn niet versierd met voorstellingen.

Ook in Nederland verschenen vooral tot aan de Tweede Wereldoorlog nog luxe edities van boeken in gedecoreerde perkamenten banden, waarbij het ontwerp vaak hetzelfde was als dat van de handelseditie en in goud op het voorplat werd gestempeld. Het gaat daarbij om verschillende genres. Literaire werken in de eerste plaats, zoals de uitgave van Rabelais Gargantua en Pantagruel (1931-1932). Daarvan verschenen vijftig genummerde exemplaren in perkament. Die band is uitvoerig versierd, in tegenstelling tot die van de destijds populaire auteur Israel Querido, wiens Misleide majesteit (1926) slechts werd versierd met gekalligrafeerde letters door Jan van Krimpen en achterop alleen met het uitgeversvignet in goud is bedrukt.

Een tweede genre boeken met uitvoeringen in perkament behelst gedenkboeken, vooral in relatie tot het koninklijk huis of tot kapitaalkrachtige ondernemingen, zoals de Koninklijke Shell (de KB bezit bijvoorbeeld een in perkament gebonden set van C. Gerretsons Geschiedenis der 'Koninklijke' (1932-1937), maar de KB heeft ook een set in rood leer). Bij regeringsjubilea of troonsbestijgingen verschenen ook vaak luxe edities, zoals het Gedenkboek ter gelegenheid van het zilveren regeerings-jubileum van H. M. Koningin Wilhelmina der Nederlanden (1923), waarvan een beperkt deel van de oplage werd gebonden in perkament.

Bijbels werden vaak luxe gebonden en dat geldt ook voor andere religieuze uitgaven, hoewel perkamenten banden om dat soort werken in de twintigste eeuw relatief zeldzaam zijn. Een voorbeeld is John Bunyans, De pelgrimsreis van deze wereld naar de toekomende, voorgesteld in den vorm van een droom, uitgegeven bij Callenbach en Egelings in 1906. De gewone editie verscheen een jaar later. De eerste uitgave heeft 'dertig photographieën naar oorspronkelijke teekeningen van Harold Copping' (1863-1932) en die foto's zijn ingeplakt, waarbij op de foto tegenover de titelpagina een Engelse tekst is vervangen door een Nederlandse. Die kleine wijziging was nodig, omdat de foto's zijn overgenomen uit de Engelstalige editie van de Religious Tract Society. De perkamenten band is rijk versierd, maar niet in goud gestempeld. Het gaat om een blindstempeling. Het ontwerp is op het voorplat gesigneerd: 'AAM'; het is niet duidelijk wie zich hierachter verschuilt.
(Paul van Capelleveen)

Beschrijvingen:

  1. Is. Querido, Misleide majesteit: zinnebeeldig verhaal uit de oudheid. Amsterdam: Querido, 1926. Aanvraagnummer: 2294 A 58.
  2. François Rabelais, Gargantua en Pantagruel. Laren: Schoonderbeek, 1931-1932. Dit is nr. 10/50. Aanvraagnummer: 164 B 11.
  3. Gedenkboek ter gelegenheid van het zilveren regeerings-jubileum van H. M. Koningin Wilhelmina der Nederlanden. Zwolle: La Rivière & Voorhoeve, 1923. Aanvraagnummer: 2299 U 13.
  4. John Bunyan, De pelgrimsreis van deze wereld naar de toekomende, voorgesteld in den vorm van een droom. Nijkerk: Callenbach; Amsterdam: Egelings Boekhandel, 1906. Nr 10/100 genummerde luxe-exemplaren, gesigneerd door beide uitgevers. Aanvraagnummer: 2299 U 14.

Rug en voorplat van François Rabelais, Gargantua en Pantagruel(Laren: Schoonderbeek, 1931-1932)

Rug en voorplat van François Rabelais, Gargantua en Pantagruel (Laren: Schoonderbeek, 1931-1932)

Drie boekbanden uitgevoerd in perkament

Drie boekbanden uitgevoerd in perkament

Rug en voorplat van John Bunyan, De pelgrimsreis van deze wereld naar de toekomende, voorgesteld in den vorm van een droom (Nijkerk: Callenbach; Amsterdam: Egelings Boekhandel, 1906)

Rug en voorplat van John Bunyan, De pelgrimsreis van deze wereld naar de toekomende, voorgesteld in den vorm van een droom (Nijkerk: Callenbach; Amsterdam: Egelings Boekhandel, 1906)