Collectie Jan Zijlmans

In 2011 besloot mevrouw Zijlmans-van Etten een collectie historisch boekbindgereedschap - handverguldmateriaal -aan de Koninklijke Bibliotheek te schenken. De collectie was onderdeel van een zeer omvangrijke verzameling, die bijeengebracht was door haar echtgenoot, Jan Zijlmans.

Jan Zijlmans (1932-2006), oud docent boekbinden aan het Grafisch Lyceum Rotterdam, was 35 jaar lang een gepassioneerd verzamelaar van gereedschappen, machines, letterpolissen en ander typografisch materiaal. De verzameling kreeg een plaats in de werkplaats onder het huis van het echtpaar Zijlmans.

Omdat men over een zinvolle bestemming nadacht, is de collectie op zeker moment systematisch doorzocht. Gerard Post van der Molen, een goede relatie van het echtpaar en kenner van het historisch erfgoed, herkende in een schrift met afdrukken van boekbindstempels, opgenomen in de vakbibliotheek van Jan Zijlmans, een aantal van de gereedschappen uit de verzameling. Het cahier heeft als titel: 'Inventaris van het hand en pers verguld gereedschap ter boekbinderij van Wed. P. van Waesberge & Zoon' en het dateert uit 1895.Een minutieuze vergelijking van de afdrukken in het schrift met de in de collectie aanwezige stempels resulteerde in een deelverzameling bestaande uit achttiende- en negentiende-eeuws handverguldmateriaal -rollen, stempels, fileten en letters. Deze zijndirect te relaterenaan een van de belangrijkste historische drukkerijen van Nederland, de drukkerij Van Waesberge.

Over deze deelcollectie, nu in het bezit vande Koninklijke Bibliotheek, schreef Gerard Post van der Molen een belangwekkend artikel in De boekenwereld (juni 2010): 'De Collectie Jan Zijlmans. Een verzameling handverguldmaterialen van de firma Wed. P. Van Waesberge en Zoon (Rotterdam)'.

De KB verzamelt naastfraaie boekbanden ook voorwerpen die met de boekband te maken hebben. Bij de aankoop van de collectie Mensing, die in 1909 de basis vormde voor de huidige collectie boekbanden, zatenlosse stukken beslag, banden zonder inhoud en uitgeknipte stukken bandversiering. Later zijn daar ontwerptekeningen van moderne banden aan toegevoegd, maar ook bijvoorbeeld enkele bandfragmenten die bij opgravingen zijn gevonden. Een bijzondere categorie objecten zijn de stempels waarmee de banden werden versierd. Daartoe behoren de stempels van particuliere binders als Willem Callenbach en Elisabeth Menalda, maar ook(hand- en perstempels) van bedrijven, zoals Proost & Brandt en Van Bommel. De KB bezit met deze collectie een omvangrijk overzicht van stempels en ander materiaal dat met de boekband van doen heeft; er wordt echter op dit terrein niet actief verworven.

De schenking van de Collectie Jan Zijlmans vormt een zeer belangrijke aanvulling op het bovengenoemde 'documentatiemateriaal'. De Koninklijke Bibliotheek is mevrouw Zijlmans-van Etten dan ook zeer erkentelijk. Hoewel er geen banden van de firma Van Waesberge bekend zijn - de binderij concentreerde zich op kantoorboeken, cartonnage, gewoon en luxebindwerk -is het uniek dat deze materialen behouden zijn gebleven met een negentiende-eeuwse inventaris. Wellicht dat boekwetenschappers in de toekomst de juiste betekenis van deze 'binderij van een drukkerij' kunnen achterhalen. (Rens Top)

Beschrijving:
'Inventaris van het hand en pers verguld gereedschap ter boekbinderij van Wed. P. van Waesberge & Zoon'. Schrift, 1895. Aanvraagnummer: 79 G 65.
Getoond met: Kistje met letters, doos met fileten, rollen en overige materialen uit de Collectie Jan Zijlmans.

De foto's op deze pagina zijn gemaakt doorPictura Imaginis, Heiloo, en P. de Josselin de Jong/124 Design, Amsterdam, in opdracht van F. Kapsenberg/Grafisch Bedrijf Kapsenberg van Waesberge, Rotterdam, en met toestemming van de makers overgenomen.

Omslag van 'Inventaris van het hand en pers verguld gereedschap ter boekbinderij van Wed. P. van Waesberge & Zoon' (1895)

Omslag van 'Inventaris van het hand en pers verguld gereedschap ter boekbinderij van Wed. P. van Waesberge & Zoon' (1895)

Pagina met afdrukken stempels in 'Inventaris van het hand en pers verguld gereedschap ter boekbinderij van Wed. P. van Waesberge & Zoon' (1895)

Pagina met afdrukken stempels in 'Inventaris van het hand en pers verguld gereedschap ter boekbinderij van Wed. P. van Waesberge & Zoon' (1895)

Doos met fileten in de Collectie Jan Zijlmans

Doos met fileten in de Collectie Jan Zijlmans

Kistje met letters in de Collectie Jan Zijlmans

Kistje met letters in de Collectie Jan Zijlmans

Rolstempel (detail) in de Collectie Jan Zijlmans

Rolstempel (detail) in de Collectie Jan Zijlmans

Portret Jan Zijlmans

Portret Jan Zijlmans