Eerste Stadhouderlijke Binderij

Bruinkarmijn marokijn, met goud bestempeld. Op de platten een stempeling in twee kaders, waarvan het binnenste een kantwerkpatroon heeft. Daarbinnen een lintpatroon in halve en hele vierpassen, gevuld met allerlei kleine stempels, slingers van wiegevoeten en losse rozetten, en verder composities van takken in een vaas met vogels en insekten. De rug heeft tien ribben; alle velden zijn met een herhaald stempel gevuld, behalve het tweede en het derde met titelschild en deelaanduiding.

In de hele achttiende eeuw zijn in Nederland banden van hoge kwaliteit gemaakt. Vrijwel geen enkele is gesigneerd. Ze moeten daarom op grond van hun stempeling onder noodnamen bijeen gebracht worden. ‘Eerste stadhouderlijke binderij’ is een naam voor een van de belangrijkste ateliers. Er zijn bijna 200 luxe banden overgeleverd waarvan zeker is dat ze in Den Haag zijn gemaakt. Vooral de banden met versieringen afgeleid van zestiende-eeuwse lintpatronen, behoren tot het mooiste dat toen in Nederland werd gemaakt. Deze band is daar een van de beste van. De onbekende binder beschikte over een stempel met het wapen van Willem IV. Hij bond menig opdrachtexemplaar voor de stadhouder en moet direct voor zijn bibliotheek gewerkt hebben. Veel handschriften uit de oude Oranje-Nassau-bibliotheek werden door hem in de jaren vijftig in een tuigleren band gezet, met op de platten niet veel meer dan het stadhouderlijke wapen. Uit die tijd zijn van de stadhouderlijke bibliotheek echter geen rekeningen bewaard. Het is daarom niet nauwkeurig te achterhalen wie de banden gemaakt heeft.

De vele bewaarde luxe banden geven aan dat de Eerste stadhouderlijke binderij een vooraanstaand atelier moet zijn geweest. Het is mogelijk er een zeer gedetailleerde chronologie van op te stellen. Daarbij blijkt dat de mooiste banden met de meest ingewikkelde patronen in de periode tussen 1725 en 1749 zijn gemaakt. Daarna werd de kwaliteit van het stempelwerk minder. Uit de periode 1767 tot 1793 zijn slechts enkele vrij oninteressante banden bekend die niet eens allemaal met zekerheid aan het atelier toegewezen kunnen worden.

De Eerste stadhouderlijke binderij kan wellicht geïdentificeerd worden met de vooraanstaande Haagse boekbindersfamilie Stofvoet. Johannes Stofvoet (geboren in Arnhem in 1687) werd in 1714 in het Haagse gilde opgenomen. Van 1733 tot zijn dood in 1749 leverde hij het bindwerk voor de gemeente. Zijn weduwe Johanna zette het bedrijf voort. Zij stierf in 1764. Ze werd vermoedelijk bijgestaan door haar zoon David, die pas na de dood van zijn moeder lid van het gilde werd en in 1795 overleed.

Boekband. Vervaardigd door de Eerste Stadhouderlijke Binderij. Den Haag, 1734-1738? Inhoud: Blanco album voor het bewaren van prenten en tekeningen. Plano. - 41 A 1

Boekband. Vervaardigd door de Eerste Stadhouderlijke Binderij. Den Haag, 1734-1738? Inhoud: Blanco album voor het bewaren van prenten en tekeningen. Plano. - 41 A 1

Literatuur

Winst van een kwart-eeuw. 's-Gravenhage 1962, nr. 242
J. Storm van Leeuwen. De achttiende-eeuwse Haagse boekband in de Koninklijke Bibliotheek en het Rijksmuseum Meermanno-Westreenianum. 's-Gravenhage 1976, nr. 33.