Hulselband

Naturel rundleer (binnenste bekleding) over houten platten. Hulsel in naturel wildleer (buitenste bekleding), overhangend over de drie kanten van het achterplat en de kop- en staartkant (voorplat) met twee messing/leren riemsluitingen en messing beslag over opgelegde stukken bruinkarmijn schapeleer.

Boekbanden van vóór 1400 zijn nog zeldzamer dan handschriften uit deze tijd. Minder dan een tiende van alle handschriften uit die periode steekt nog in de oorspronkelijke band of een deel daarvan. Deze band behoort tot de enkele bekende veertiende-eeuwse banden uit het huidige Nederland.

Een hulselband is een band waarbij over de bekleding van de platten een tweede bekleding, het hulsel, is aangebracht. Uit de bewaarde originelen valt op te maken dat hulselbanden vrij veel voorkwamen in een gebied dat vooral Duitsland, Oostenrijk, Hongarije, Tsjechië, Slowakije en de Nederlanden omvatte. Toch is slechts een vijftigtal door publicatie bekend geworden. Een van de redenen waarom zo'n kleine hoeveelheid bewaard is, is de veranderde gewoonte bij de berging van boeken. Boeken werden liggend op planken of lessenaars bewaard. Het beslag voorkwam dan beschadiging. Bij de hulselband vormden de flappen een extra bescherming voor de snede. Toen de boekerijen groter werden, ging men de boeken recht overeind op de plank zetten, aanvankelijk met de snede naar de toeschouwer toe en later met de rug, zoals ook nu nog. De losse flappen aan de onderkant werden toen hinderlijk. Niets was eenvoudiger dan de tweede bekleding met flappen er af te halen; veelal bedekte zij een complete eerste bekleding. Bij deze band is de eerste bekleding niet compleet: van de platten zijn alleen de randen omkleed. Het verwijderen van de tweede bekleding zou hier geen oplossing zijn geweest. Maar het boek heeft lange tijd een functie gehad in het kapittel van Sint Servaas en zal mede daardoor aan mutilatie zijn ontsnapt.

Deze band heeft een geheel eigen schoonheid door het patina dat het zeemachtige wildleer in de zeshonderd jaren van zijn bestaan heeft opgedaan. Het forse formaat, het stoere beslag en het wildleren hulsel passen heel goed bij elkaar.

Hulselband. Maastricht(?), tweede helft veertiende eeuw. Inhoud: Bijbel. Limburg (Maastricht?), tweede helft veertiende eeuw. Perkament, 426 folia, 485 x 343 mm. - Herkomst: collectie Maastricht, 1840. - 78 A 29

Hulselband. Maastricht(?), tweede helft veertiende eeuw. Inhoud: Bijbel. Limburg (Maastricht?), tweede helft veertiende eeuw. Perkament, 426 folia, 485 x 343 mm. - Herkomst: collectie Maastricht, 1840. - 78 A 29

Literatuur

P.J.H. Vermeeren, 'Handschriften van het kapittel van Sint Servaas', in: Miscellanea Trajectensia. Maastricht 1962, p. 183-184, 191-192
Katalin Irás-Melis, 'Bronzene Buchbeschläge aus dem 14. und 15. Jahrhundert in Ungarn', in: Gutenberg Jahrbuch 55, 1980, p. 274-283
J. Storm van Leeuwen. De meest opmerkelijke boekbanden uit eigen bezit. 's-Gravenhage 1983, nr. 4
De verluchte handschriften en incunabelen van de Koninklijke Bibliotheek. 's-Gravenhage 1985, nr. 113
J. Storm van Leeuwen, 'The well-shirted bookbinding', in: Theatrum orbis librorum. Liber amicorum presented to Nico Israel. Utrecht 1989, p. 297-298.