Luxe boekbanden uit Zeeland

In 2011 kocht de Koninklijke Bibliotheek een zeer bijzonder exemplaar van de uitgave van Het boek der psalmen uit 1773. Het is gebonden in rood geitenleer en met goud bestempeld. Centraal op de platten is een veld van grijsgroen satijn aangebracht met daarop een papieren schildje in de vorm van een medaillon met strikken. In het medaillon is het wapen geschilderd van Daniel Tulleken, heer van Meliskerke en burgemeester van Middelburg. Uitzonderlijk aan deze band zijn de beschilderde- en deels geciseleerde boeksneden. Op de kopsnede is het wapen van Zeeland- en op de staartsnede dat van Middelburg afgebeeld. De frontsnede toont een unieke schildering van drukkersgereedschap. We herkennen een letterkast, een pers en de bedrukte losse vellen die drogen aan een lijn.

Als het gaat om bijzondere boekbanden uit de achttiende eeuw, neemt Middelburg, naast Amsterdam en Den Haag, een opmerkelijke plaats in.Behalve de plaatselijke overheden en instellingen als de Staten, de Admiraliteit en de Latijnse School, kende Middelburg, in verhouding, veel particulieren die een grote belangstelling hadden voor fraai druk- en bindwerk.Leden van de families Van Borssele, Schorer en Tulleken initieerden bepaalde publicaties en gaven opdrachten voor luxe banden.

Enkele van deze banden behoren door de gekozen techniek of door het gebruik van bijzondere materialen tot de meest opmerkelijke stukken die in Nederland zijn gemaakt. Binders als Jan Dane en Mandelgreen toonden met dergelijke banden hun grote vakmanschap. In de boekbandencollectie van de KB waren al enkele van deze uitzonderlijke banden aanwezig, onder meer een band in beschilderde grijs-witte zijde, uitgevoerd in een speciale techniek waardoor er geen boekrug aanwezig is. De band heeft dus sneden rondom, die alle fraai zijn gedecoreerd. De leren schuifdoos is met goud bestempeld. Maar ook de serie Zeeuwse almanakjes, in de KB aanwezig in vele deels luxueuze uitvoeringen, geeft aan dat er in Middelburg een kring van geïnteresseerde en kapitaalkrachtige burgers bestond, die belangstelling had voor een bijzonder uitgevoerd boek.
(Rens Top)

Atelier van Jan Dane. Band in rood marokijn met goud bestempeld. Op de platten een veld met groen satijn met een wapen van beschilderd papier. De sneden zijn rondom verguld, beschilderd en deels geciseleerd

Atelier van Jan Dane. Band in rood marokijn met goud bestempeld. Op de platten een veld met groen satijn met een wapen van beschilderd papier. De sneden zijn rondom verguld, beschilderd en deels geciseleerd. Inhoud: Boek der psalmen, nevens de gezangen. Middelburg, 1773. Aanvraagnummer: 1793 E 121.

Atelier van Jan Dane. Band in rood marokijn met goud bestempeld. Frontsnede met schildering van drukkersgereedschap: een letterkast, een pers en bedrukte losse vellen die drogen aan een lijn

Atelier van Jan Dane. Band in rood marokijn met goud bestempeld. Frontsnede met schildering van drukkersgereedschap: een letterkast, een pers enbedrukte losse vellen die drogen aan een lijn

Jan Dane. Band in lichtgrijze ribzijde, beschilderd in diverse kleuren, met bijbehorende schuifdoos, uitgevoerd in met goud bestempeld rood marokijn

Jan Dane. Band in lichtgrijze ribzijde, beschilderd in diverse kleuren. Inhoud: Het boek der psalmen. Middelburg 1776. Met bijbehorende schuifdoos, uitgevoerdin met goud bestempeld rood marokijn. Aanvraagnummer: 144 F 8.

Atelier van Jan Dane.Zeelands Chronyk Almanach. Uitgevoerd in diverse kleuren leer, papier en zijde

Atelier van Jan Dane. Zeelands Chronyk Almanach. Uitgevoerd in diverse kleuren leer, papier en zijde. Aanvraagnummers: 1793 G 139; 1793 G 138; 346 J 1 (1793 G 119); 1793 G136; 793 G 133; 1793 G 134; 1793 G 135; 1793 G 50.