Paneelstempel

Op Nederlandse banden uit de vijftiende eeuw zijn twee typen (blind)stempeling te onderscheiden, een waarbij de platten door lijnen in een kader en daarbinnen liggende ruiten zijn verdeeld - al dan niet gevuld met stempels - en een met een versiering van een of meer ‘paneelstempels’. Paneelstempels werden, in tegenstelling tot de kleine stempels en de lijnen, niet met de hand ingedrukt, maar met de pers. Het waren rechthoekige plakken brons, met een in reliëf uitgediepte voorstelling. Paneelstempels werden soms gestoken en, zoals recent onderzoek heeft aangetoond, vooral gegoten. Er konden dus verschillende panelen met precies dezelfde voorstelling bestaan, die door verschillende binders tegelijk gehanteerd konden worden. Wanneer men op verschillende banden dezelfde stempelafdrukken vindt, is dat meestal een bewijs dat ze uit één atelier stammen. Dit blijkt voor paneelstempels niet op te gaan. Het op deze band afgedrukte paneelstempel is verder onbekend. Het type, twee rijen dieren in slingerende ranken, was in de Nederlanden sterk verbreid. Uiterst zeldzaam is echter de datering 1497 die onderdeel van de versiering uitmaakt en in de sloten van het boek terugkomt. De bandstempeling is overigens typisch Noordnederlands. Wanneer banden daar groot genoeg voor waren, drukte een binder uit de Zuidelijke Nederlanden verschillende panelen op elk plat af, die in de Noordelijke Nederlanden had de gewoonte één paneel af te drukken en dit te omringen met lijnen en groeperingen van kleine stempels, precies zoals op deze band. Ook de sloten zijn bijzonder. De sluithaken hebben een uitgezaagde banderol met de datum 1497. Sluithaken en muiters worden aan elkaar gehaakt door middel van een pennetje, dat met een kettinkje aan de muiter is bevestigd. De intrigerende datum 1497 op zowel het paneel als de sloten en de uitzonderlijke constructie daarvan doen vermoeden dat de band voor een speciale gelegenheid is vervaardigd.

Boekband, Noordelijke Nederlanden, 1497. - Inhoud: Getijdenboek. Leiden, 1497 of kort ervoor. Perkament, 112 folia, 175 x 122 mm. - Herkomst: collectie A.W.M. Mensing, 1909. - Bruin kalfsleer, blind bestempeld, over houten platten. Twee verguld zilveren s

Boekband, Noordelijke Nederlanden, 1497. - Inhoud: Getijdenboek. Leiden, 1497 of kort ervoor. Perkament, 112 folia, 175 x 122 mm. - Herkomst: collectie A.W.M. Mensing, 1909. - Bruin kalfsleer, blind bestempeld, over houten platten. Twee verguld zilveren sloten. - 74 G 3

Literatuur

J. Storm van Leeuwen. De meest opmerkelijke boekbanden uit eigen bezit. 's-Gravenhage 1983, nr. 13
De verluchte handschriften en incunabelen van de Koninklijke Bibliotheek. 's-Gravenhage 1985, nr. 289
Staffan Fogelmark. Flemish and related panel-stamped bindings. New York 1990.