Prijsbanden uit Delft

Op 7 juli 1873 kreeg G.J.H. van Berckel, leerling van de vijfde klas van het Gymnasium in Delft, een prijs voor uitzonderlijke prestaties van de curatoren van de school. Deze prijs was een boek, gebonden in rood leer en blauw linnen. Het werd onlangs door de KB op een veiling aangekocht. Het is het laatst bekende voorbeeld van een prijsboek dat met een stadswapen is bestempeld.

Vanaf de vroege zeventiende eeuw kregen leerlingen van de Latijnse school (het huidige VWO of Gymnasium), die zeer goed hadden gepresteerd, een speciaal voor de gelegenheid gebonden boek cadeau. De naam van de leerling en de datum van uitreiking werden op de 'ex praemio' (de prijsopdracht) voorin het boek, genoteerd. De stedelijke overheid zorgde voor de benodigde financiën, vandaar dat de boekbanden op de platten het wapen van de betreffende stad dragen.

De Latijnse school in Delft was echter de enige school met een eigen beeldmerk op de prijsbanden: de Griekse hoofdletter Ypsilon. De symboliek van deze letter gaat terug op een verhaal uit de Griekse mythologie waarin Heracles, aangekomen bij een tweesprong, moest kiezen tussen de brede of de smalle weg: tussen genot en deugd.

Vanaf ongeveer 1730 worden de Delftse prijsboeken bestempeld met het wapen van de stad waarin het logo van de school is opgenomen. Het motto ('per angusta ad augusta': door de engte naar de heerlijkheid) en de met elkaar verbonden doorn- en lauwertak verwijzen naar de oorspronkelijke symboliek.

Naast de Latijnse scholen gingen vanaf ongeveer 1800 ook andere onderwijsinstellingen prijzen aan hun leerlingen uitdelen. In Delft gaf de kostschoolhouder en leraar Engels M.J. Evans prijsboeken aan zijn leerlingen die hij met uitgebreide teksten liet bestempelen.
(Rens Top)

Beschrijving

Vijf prijsbanden uit Delft, 1672-1873:

  • Prijsband uit 1873, uitgevoerd in rood leer en blauw linnen, met in goud het wapen van Delft (aanvraagnummer: 1772 F 18)
  • Prijsband uit 1672, uitgevoerd in blank perkament, met in goud het beeldmerk van de Latijnse School (aanvraagnummer: 1774 D 17)
  • Prijsband uit 1808, uitgevoerd in schapenleer, met de tekst in goud (aanvraagnummer: 1774 D 14)

Niet afgebeeld:

  • Prijsband uit 1825, uitgevoerd in gemarmerd kalfsleer, met in goud het wapen van Delft (aanvraagnummer: 1774 D 20)
  • Prijsband uit ca. 1862, uitgevoerd in rood leer en oranje papier, met in goud het wapen van Delft (aanvraagnummer: 1774 D 22).

Rug en voorplat van de prijsband van het Gymnasium Delft, in 1873 uitgereikt aan G.J.H. van Berckel (aanvraagnummer: 1772 F 18)

Rug en voorplat van deprijsband van het Gymnasium Delft,in 1873 uitgereikt aan G.J.H. van Berckel (aanvraagnummer: 1772 F 18)

Rug en voorplat van de prijsband Latijnse School, Delft in 1672 uitgereikt aan Bernard Herinckhuisen (aanvraagnummer: 1774 D 17)

Rug en voorplat van de prijsband Latijnse School, Delft in 1672 uitgereikt aan Bernard Herinckhuisen (aanvraagnummer: 1774 D 17)

Achterplat van prijsband Delft, kostschool Evans, in 1808 uitgereikt aan W.E van Hoeke (aanvragnummer: 1774 D 14)

Achterplat van prijsband Delft, kostschool Evans, in 1808 uitgereikt aan W.E van Hoeke (aanvragnummer: 1774 D 14)

Rug en voorplat van prijsband Delft, kostschool Evans, in 1808 uitgereikt aan W.E van Hoeke (aanvragnummer: 1774 D 14)

Rug en voorplat van prijsband Delft, kostschool Evans, in 1808 uitgereikt aan W.E van Hoeke (aanvragnummer: 1774 D 14)