Textiele boekband

Deze boekband uit 1615-1620 heeft vorstelijke allure, met witte zijde, borduursels en verguld zilverwerk.

Textiele boekband. Nederland. 1615-1620. - Utrecht, Abraham van Herwijck, voor Hendrick Laurensz tot Amsterdam, 1614. 8º. - 345 G 17

Textiele boekband

Versiering van de boekband

Witte zijde, geborduurd met vele kleuren zijde en metaaldraad, grotendeels in reliëf, met parels, over houten platten, verguld zilveren hoekstukken en sloten. Vanuit de hoeken lopen gouden stralen. Daarbinnen staat een golvende lijst van bladeren en bloemen van zilverdraad en parels en meer naar het midden een rolwerk- cartouche van ondermeer zilverdraad. Tussen beide zijn in fijne langsteken afbeeldingen van vogels en vruchten geborduurd en in het midden een anjer met een slak op een blad. De rug wordt door goud- en zilverdraad in velden verdeeld met elk een compositie van zilveren bladeren en gekleurde bloemen en vruchten. Het hoekbeslag bestaat uit kleine rozetjes met pareltjes die bij de bandbekleding passen. De sloten zijn versierd met in elkaar grijpend rolwerk.

Boekbanden en textiele versiering

Textiel vormde al in de Middeleeuwen een welkome aanvulling op de materialen die de binder ter beschikking stonden. Het werd vooral toegepast op boeken in vorstelijke collecties en op boeken die voor vrouwen bestemd waren. De weinige textiele boekbanden die uit die tijd bewaard zijn, hebben doorgaans geen borduursel. Halverwege de zestiende eeuw kwam onder invloed van de Engelse koningin Elizabeth I hierin verandering. Zij was een groot liefhebster van stoffen met borduursel en parels. Ook in de vroege zeventiende eeuw werden voor bijzondere gelegenheden fraai geborduurde banden gemaakt, soms volledig passend bij geborduurde handschoenen en andere onderdelen van de kleding. Het borduurwerk werd niet door de binder gemaakt. Zeer verfijnde stukken als dit zijn het werk van professionele borduurwerkers, die in sommige steden zelfs hun eigen gilde hadden.

Opdrachtgever onbekend

We weten niet voor wie of bij welke gelegenheid dit stuk zijn rijke kleed kreeg. Naast een complete uitgave van de bijbel, inclusief de op muziek gezette psalmen en de catechismus, bevat het ook een bijna 450 pagina's dik boek met aanwijzingen hoe een christen zich gedragen moet.

De boekband en de KB

Deze bijzonder fraai geborduurde en uitstekend bewaarde band is in 1909 gekocht als deel van de boekbandencollectie van de Amsterdamse veilinghouder Anton W.M. Mensing. Ook de Plantijn-band (nr. 33) behoorde tot deze collectie, die de grondslag vormt van de boekbandenverzameling van de Koninklijke Bibliotheek.

Beschrijving

Textiele boekband. Nederland. 1615-1620. Inhoud: Utrecht, Abraham van Herwijck, voor Hendrick Laurensz tot Amsterdam, 1614. 8º. - 345 G 17

Literatuur

J. Storm van Leeuwen. De meest opmerkelijke boekbanden uit eigen bezit. 's-Gravenhage 1983, nr. 55
Saskia de Bodt. ...op de Raempte off mette Brodse ... Nederlands borduurwerk. Haarlem 1987, p. 14
Saskia de Bodt, 'De borduurwerkers van het Sint Lucasgilde. Textiele boekbanden uit de 17e eeuw', in: Boek en band 3 (mei 1987), p. 16-19