De Blauwe Schuit: Walhalla

Een hoogst enkele keer werd voor een Blauwe Schuit-uitgave een andere kunstenaar aan het werk gezet dan Werkman.

Voor de eerste uitgave, Het jaar 1572, was Jan Wiegers gevraagd om houtsneden. Daarna maakte Werkman alle illuminaties, illustraties en decoraties. Maar de vijftiende uitgave, verschenen in 1942, bevatte een tekening van Hendrik de Vries (1896-1989). Hij was ook de auteur van het gedicht.

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)
Vooromslag

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)
Binnenzijde vooromslag en pagina 1

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)
Pagina 2-3

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)
Pagina 4 en binnenzijde achteromslag

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)
Achterzijde omslag

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Een tekening maar geen illustratie?

In het colofon van de uitgave staat: 'Het vignet op de voorpagina [bedoeld is pagina 1] is een reproductie op ware grootte van een tekening die de schrijver maakte en moet op zich zelf, zonder direct verband met de tekst, worden gezien.'

Tekst door Hendrik de Vries in *Walhalla* (1942)
Tekst (fragment)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, *Walhalla* (1942)
Titel

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Zetwerk en decoratie door Werkman

Uiteindelijk zou pas in september 1942 - een jaar later - begonnen worden met het zetwerk. Het boekje is gezet uit de Hollandsche Mediaeval (corps 28 voor de titel, corps 12 voor de tekst, corps 16 en 10 voor het colofon). Het drukken gebeurde volgens het colofon 'ter drukkerij van H.N. Werkman'. Dat suggereert dat het niet Werkman zelf was die de teksten drukte, maar zijn assistent Wieberen Bos. Op 22 september was de oplage gedrukt, al moest die nog even drogen. Het voornemen om het boekje 'goedkoop gebonden' uit te geven werd uitgevoerd: het vouwblad is in het omslag genaaid. Een week later ontvingen de 'schippers' hun exemplaren. Dat waren er 35 voor Ate Zuithoff, 15 voor Adri Buning, 25 voor Julia en August Henkels en Werkman zelf behield er 'nog een paar op reserve'. Het Blauwe Schuit-vignet was men vergeten te gebruiken.

Werkman maakte een druksel voor het omslag. Het omslag is eerst dubbelgevouwen, vervolgens geïllustreerd en daarna is de titel er in zwart op gedrukt. Drie keer heeft Werkman de inktroller een kleurenbaan op het omslag gerold. Links paarsbruin, midden oranje en rechts weer paarsbruin. De tinten verschillen, maar hij gebruikte dezelfde inktroller voor beide kleuren. Dat is te zien aan de witte vlekjes die de onregelmatigheid van de rol verraden. Ze staan niet steeds op dezelfde hoogte, maar ze komen in alle exemplaren van het boekje voor.

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, *Walhalla* (1942)
Kleurenbanen

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, *Walhalla* (1942)
Kleurenbanen

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, *Walhalla* (1942)
Witte vlekken op 3 exemplaren van Walhalla

Hendrik de Vries, H.N. Werkman, Walhalla (1942)

Beschrijving van BS15

Hendrik de Vries, Walhalla. [Tekening door Hendrik de Vries. Druksel van H.N. Werkman.]
4 pagina's, genaaid in omslag. 225x178 mm.
September 1942.
Letter: Hollandsche Mediaeval.
Oplage: 75.
Papier: Lichtbruin Kraft-papier, eenzijdig gekalanderd (pakpapier), niet gevergeerd maar met een persing van evenwijdige lijnen (als in BS-2) (omslag); ongekleurd drukpapier (onbewerkt) (tekstpagina's).
Colofon: 'Colophon Dit gedicht werd geschreven door Hendrik de Vries in het jaar 1941 voor een bundel die echter onuitgegeven bleef. Het werd, uitsluitend voor de vrienden van de Blauwe Schuit, in den zomer van 1942 gedrukt ter drukkerij van H.N. Werkman, die ook de typografie verzorgde. Het vignet op de voorpagina is een reproductie op ware grootte van een teekening die de schrijver maakte en moet op zich zelf, zonder direct verband met de tekst, worden gezien. De oplage is beperkt tot 75 exemplaren, die niet in de handel komen.'

Literatuur

  • Groninger Museum, Werkman Archief [Online].
  • Hendrik de Vries 1896-1989. Groningen, 1996.
  • F.R.A. Henkels, Logboek van de Blauwe Schuit. Groningen, 1982.
  • Schepelingen van De Blauwe Schuit: brieven van Bertus Aafjes, K. Heeroma, M. Nijhoff, S. Vestdijk en Hendrik de Vries aan F.R.A. Henkels, 1940-1946. Den Haag, 2003.
  • Jan van der Vegt, Hendrik de Vries. Biografie. Amsterdam, 2006.
  • Hendrik Nicolaas Werkman, Brieven rond De Blauwe Schuit (1940-1945). Nijmegen, 2008.
  • Ate Zuithoff, Hendrik Werkman en De Blauwe Schuit: herinneringen van een schipper. Utrecht, 1995.