H.N. Werkman, korte biografie

Hendrik Nicolaas Werkman was aanvankelijk in dienst van boekhandel-drukkerij Borgesius in Sappemeer (1900-1903). Er volgde een korte periode in de journalistiek (1903-1907), waarna hij begon aan een carrière als drukker bij Knoop (Wildervank), maar in 1908 vestigde hij een eigen drukkerij in Groningen (Peperstraat 5). Werkman bleef verder in Groningen wonen. Hij was geboren (29 april 1882) in Leens, woonde tijdens zijn jeugd kort in Assen, maar de HBS-opleiding en zijn verdere werkzame leven bracht hij door in de stad Groningen.

Titel van H.N. Werkman, Hot Printing (1935-1936) (Koninklijke Bibliotheek Den Haag)
Titel van H.N. Werkman, Hot Printing (1935-1936)

Titel van H.N. Werkman,Hot Printing(1935-1936) (Koninklijke Bibliotheek Den Haag)

Advertentie voor de opening van drukkerij H.N. Werkman in Nieuwsblad van het Noorden, 1 januari 1908
Advertentie drukkerij H.N. Werkman

Advertentie voor de opening van drukkerij H.N. Werkman in Nieuwsblad van het Noorden, 1 januari 1908

H.N. Werkman en de ‘schippers’ van De Blauwe Schuit aan de pers, van links naar rechts: Ate Zuithoff, August Henkels, H.N. Werkman en Adri Buning. LM: Blauwe Schuit, NG-I:1.
H.N. Werkman en de ‘schippers’ van De Blauwe Schuit

H.N. Werkman en de ‘schippers’ van De Blauwe Schuit aan de pers, van links naar rechts: Ate Zuithoff, August Henkels, H.N. Werkman en Adri Buning. (LM: Blauwe Schuit, NG-I:1)

H.N. Werkman, hondjes op Hot Printing-prent 'Mannen met hondjes' (D-96) (Koninklijke Bibliotheek Den Haag)
H.N. Werkman, 'Mannen met hondjes' (detail)

H.N. Werkman, hondjes op Hot Printing-prent 'Mannen met hondjes' (D-96) (Koninklijke Bibliotheek Den Haag)

H.N. Werkman, 'Gestadige beweging' (detail)
H.N. Werkman, 'Gestadige beweging' (detail)

H.N. Werkman, 'Gestadige beweging' (detail)

Uitgeversvignet van De Blauwe Schuit (Koninklijke Bibliotheek)
Uitgeversvignet van De Blauwe Schuit

Uitgeversvignet van De Blauwe Schuit (Koninklijke Bibliotheek)

Werkman trouwde in 1908 met Jans Cremer (1885-1917) en kreeg met haar een zoon en twee dochters. Na haar dood hertrouwde hij in 1918 met Nell Supheert (1888-1979) en volgde er nog een zoon; een scheiding werd uitgesproken in 1930. In 1936 trouwde hij voor de derde keer, nu met Greet van Leeuwen (1898-1990).

De eerste periode van de drukkerij verliep voorspoedig en rond 1920 had het bedrijf ongeveer 27 personeelsleden. In deze tijd werden er uitgaven zoals The Camp Magazine gedrukt (in dit geval voor Engelse militairen die tijdens de Eerste Wereldoorlog in Groningen waren geïnterneerd).

De kunstenaar Werkman

Het oudste (bekende) schilderij van Werkman dateert uit 1917. In 1919 werd hij lid van de Groningerkunstkring De Ploeg. Hij verzorgde daarna veel drukwerk voor de kunstkring, vervulde bestuursfuncties en exposeerde met De Ploegregelmatig zijn werk, onder andere enkele bladen uit de reeks Hot Printing.

In 1921 maakte Werkman via mede-Ploeglid Jan Wiegers kennis met het werk van de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner (1880-1938). Beeldbepalend voor De Ploeg werd ook het tijdschrift Blad voor Kunst dat Werkman in 1921-1922 uitgaf. Het omslag voor het laatste nummer toonde de invloed van de modernisten, onder wie Theo van Doesburg. Intussen kwam de drukkerij in financiële moeilijkheden en verhuisde het bedrijf naar de tweede en derde verdieping van een pakhuis aan de Lage der A 13.

Daar begon een nieuwe kunstzinnige periode voor Werkman, met het internationaal verspreide tijdschrift The Next Call (1923-1926). Ook maakte hij druksels (zoals hij ze noemde) op een handpers (uiteindelijk zou hij nog maar één man in dienst hebben). Zijn werk werd intussen niet alleen in Groningen geëxposeerd, maar bijvoorbeeld ook in Parijs (1930).

Experimenten met druksels

Vanaf het begin experimenteerde Werkman met zijn druksels. Vanaf 1929 gebruikte hij de zijkant van de inktroller om ermee te tekenen. Ook bracht hij met de inktroller de kleur direct op het papier aan (eerst deed hij dat alleen via de drukpers). Vanaf circa 1935 werkte hij ook met sjablonen, die hij uit papier sneed. Zo ontstonden de prenten van Hot Printing. Het werk werd allengs gecompliceerder.

Eind 1938 maakte Werkman kennis met Willem Sandberg, conservator (later directeur) van het Stedelijk Museum in Amsterdam; hij zou het werk promoten en verkopen. Kunstzaal Helen Spoor (Amsterdam) toonde in oktober 1939 voornamelijk druksels van Werkman.