Magazijn van tuin-sieraden

'Een Luiaert mooge in de aerd' zyn schoon Talent begraeven,
Of zuchten by de Pers of by zyn Scheurpapier,
Allart maeck alles fraei! kunstkeurig! magtig dier!’

Aldus werd Johannes Allart (1754-1816), de uitgever bij wie in 1802 de eerste editie van het Magazijn van tuin-sieraden verscheen, gekenschetst in een anoniem gedicht. Hoe fraai hij alles maakte is te zien in dit boek. Het is samengesteld door Gijsbert van Laar, van wie niet meer bekend is dan dat hij in Alkmaar tegen het eind van de achttiende eeuw een boomkwekerij begon. In het voorwoord schrijft Van Laar dat hij, voornamelijk geïnspireerd door de Engelse tuinkunst, een overzicht wil bieden van de wijze waarop tuineigenaars hun ‘middelmatige en kleine gronden’ kunnen versieren en verfraaien. Want 'wat is er geschikter voor den bedaarden, werkzamen en nijveren Nederlander om hem te verpoozen van zijnen arbeid dan eenige dagen der week aan de stille rust van het buitenleven toe te wijden'?

In 190 platen geeft Van Laar voorbeelden van gebouwen, bruggen, zitjes en beelden, die de van oudsher functionele Hollandse 'kweektuinen' om kunnen toveren tot ware lusthoven. Soms zijn ook plattegronden van beplantingsschema's opgenomen. Bij iedere plaat hoort een verklaring, waarin informatie gegeven wordt over de plaatsing van de gebouwen, hun uitvoering en gebruiksmogelijkheden. Natuurlijk mocht een hermitage in een tuin niet ontbreken. Van Laar paste die wel aan de Nederlandse situatie aan. Want terwijl in Groot-Brittannië soms mensen ingehuurd werden om een dergelijk onderkomen te bewonen, suggereert hij de kluizenaar op zijn bank te schilderen of van hout te maken en aan te kleden.

Het boek was buitengewoon populair. In de negentiende eeuw verschenen maar liefst vier herdrukken, waaronder de hier getoonde in 1831 van uitgever Noman te Zaltbommel. Hoeveel van de voorbeelden daadwerkelijk gebouwd zijn, is moeilijk vast te stellen omdat veel tuinornamenten in de loop der tijd verdwenen zijn. Enkele zijn nog terug te vinden, bijvoorbeeld een beschilderd schot van een boerenwoning en de zogenaamde blokhut op het landgoed Elswout in de buurt van Bloemendaal. Ook een kapelachtige koepel op het buiten Terra Nova bij Loenen aan de Vecht is rechtstreeks aan Van Laar ontleend. Zonder twijfel heeft het boek een enorme invloed gehad op de Nederlandse tuin in de negentiende eeuw.

Magazijn van tuin-sieraden. Getrokken uit de voor-naamste buitenlandsche werken [...] met vele nieuwe platte gronden en sieraden vermeerderd / G. van Laar. Nieuwe uitg. met 190 platen.Zaltbommel, Johannes Noman en Zoon, 1831. 4º. 1307 D 61, pl. 6

Magazijn van tuin-sieraden. Getrokken uit de voor-naamste buitenlandsche werken [...]met vele nieuwe platte gronden en sieraden vermeerderd / G. van Laar. Nieuwe uitg. met 190 platen.Zaltbommel, Johannes Noman en Zoon, 1831. 4º. 1307 D 61, pl. 6

Literatuur

W.G.J.M. Meulenkamp, 'G. van Laars Magazijn van tuin-sieraden als een voorbeeldenboek voor Nederlandse tuingebouwen', in: Bulletin KNOB. Tijdschrift van de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond 82 (1983), p. 124-141.