Perspective

Perspectief, schrijft Vredeman de Vries in de voorrede, is een 'inschynende oft deursiende ghesichte der oogen, op papier, doeck, penneel, oft mueren, int schilderen met coleuren oft andersins bethoont'. Het basisprincipe van perspectief is volgens hem het bestaan van verdwijnpunten waar alle lijnen samenkomen. Deze verdwijnpunten liggen op de horizon, de denkbeeldige lijn die je ziet als je recht vooruit kijkt. Het voornaamste verdwijnpunt, het oogpunt, ligt niet noodzakelijk in het midden, maar is afhankelijk van de positie van de kijker. Vredeman creëert een netwerk met vijf lineaire componenten, waarin, in ruimtelijk perspectief, elk voorwerp kan worden geplaatst. Deze vijf lijnen zijn de 'base onderste oft voet-linie', die het niveau aangeeft waarop de denkbeeldige kijker zich bevindt, de 'perpendiculi oft recht-staende linie', de 'orisonnelle waterpas oft ooch-linie', de 'dioginali oft nuissche linien’, die samenkomen in secundaire verdwijnpunten en de 'paralelle oft vercortende linien', die samenkomen in het oogpunt. Uitgangspunt is ook dat men alles wat zich boven de horizon of ooglinie bevindt alleen van onder en wat zich eronder bevindt alleen van boven af kan zien. Zijn theorieën demonstreert hij in de 73 afbeeldingen in dit boek. Het resultaat is fascinerend. Figuur 45 van het eerste deel toont, volgens zijn eigen beschrijving, op de voorgrond vanaf de tegelvloer links een trap omhoog en vanaf het zelfde vlak drie treden naar beneden. De afbeelding stelt een op de moderne manier gebouwd paleis voor, met voor het oogpunt een galerij met aan weerszijden vier kolommen waarop kruisgewelven rusten.

De architect, schilder en graveur Hans Vredeman de Vries wordt in 1527 in Leeuwarden geboren. Na zijn schildersopleiding raakt hij al snel geïnteresseerd in architectuur en bestudeert de werken van Serlio en Vitruvius. Vanaf 1555 publiceert hij vele werken over diverse architectonische onderwerpen, waarbij ook zijn ornamentstudies niet onvermeld mogen blijven. Ook na zijn dood omstreeks het jaar 1606 verschijnen nog vele herdrukken van zijn werk. Als architect werkte Vredeman de Vries in Antwerpen, Hamburg, Wolfenbüttel, Dantzig en Praag, maar voor zover bekend zijn er geen gebouwen van hem bewaard gebleven. Zijn voornaamste invloed ligt uiteindelijk in zijn boeken, vooral die over perspectief, een kunst waarop hij, volgens de in het voorwerk afgedrukte ballade, meer dan veertig jaar heeft gestudeerd.

Perspective dat is de hooch-gheroemde conste eens schijnende in oft door-siende ooghen-ghesichtes punt, op effen staende muer, penneel oft doeck.  J. Vredeman de Vries.2º oblong. 1330 D 59, plaat 45

Perspective dat is de hooch-gheroemde conste eens schijnende in oft door-siende ooghen-ghesichtes punt, op effen staende muer, penneel oft doeck. J. Vredeman de Vries.2º oblong. 1330 D 59, plaat 45

Literatuur

Hans Mielke. Hans Vredeman de Vries. Verzeichnis der Stichwerke und Beschreibung seines Stils. Berlin 1967
Jan Vredeman de Vries. Perspective (ed. Adolf K. Placzek). New York [1968].