Wendingen

Het vanaf 1918 tot en met 1931 verschenen Wendingen is in allerlei opzichten een opmerkelijk tijdschrift. Uitgegeven door het te Amsterdam gevestigde genootschap ‘Architectura et amicitia’, ontwikkelde het zich tot de belangrijkste spreekbuis van de Amsterdamse School. Overigens beperkte het blad zich allerminst tot de architectuur; design, diverse vormen van beeldende kunst, ja zelfs exotische onderwerpen als schelpen en kristallen, kregen in themanummers evenzeer aandacht. De internationale faam die het periodiek zich verworven heeft, is niet alleen terug te voeren op de inhoud: de vormgeving is daar in belangrijke mate debet aan. Naast het eigenwijze grote vierkante formaat (33 x 33 cm) en de op Japanse wijze met raffia bijeengebonden pagina's die telkens uit een naar binnen gevouwen bifolium bestaan, is het vooral de typografie die het blad zo opvallend maakt. De grote man hierachter was de architect H.Th. Wijdeveld. Geïnspireerd door het werk van J.L.M. Lauweriks, die al in 1908 in Duitsland een op Wendingen preluderend blad Ring had verzorgd, kwam Wijdeveld tot de 'Wendingentypografie'. Kenmerkend zijn het gebruik van een schreefloze letter (een grotesk) voor de teksten, de in verticaal opzicht excentrische plaatsing van tekst en illustraties op de pagina's, en - het meest opvallende - het opbouwen van letters voor de titels en diverse kopjes uit elementen uit de zogenaamde 'blikvangerskast'. Vooral dit laatste stuitte op veel weerstand. Niet geheel ten onrechte was 'onleesbaar' een veel gehoord verwijt. Een opmerkelijk aspect van het blad is voorts dat de advertenties - hoe verschillend onderling ook - door een consequente inkadering in dikke lijnen en het gebruik van slechts één kleur, een zeer homogeen karakter hebben en zich naadloos in de vormgeving voegen.

De eigenzinnige belettering is goed te zien op het hier gereproduceerde omslag van het Dudoknummer, gewijd aan de Hilversumse stadsarchitect W.M. Dudok. Hoewel het hier getekende en vervolgens gelithografeerde letters betreft, is de overeenkomst met de uit zetmaterialen opgebouwde letters evident. Het kost enige moeite voordat men er achter is dat het een aflevering van 'Wendingen' (onderaan) betreft, die het 'Raadhuis-ontwerp en uitgevoerde werken van architect W.M. Dudok' (rechts) bevat. Overigens past dit nummer, waarin de ontwerpen voor het opvallende, uiteindelijk vanaf 1928 gerealiseerde stadhuis van Hilversum in extenso worden gereproduceerd, goed in de reeks van aan architecten gewijde themanummers.

Wendingen. Dudoknummer. Serie VI, nr. 8 (1924). Omslagontwerp van W.M. Dudok. 1327 D 6

Wendingen. Dudoknummer. Serie VI, nr. 8 (1924). Omslagontwerp van W.M. Dudok. 1327 D 6

Literatuur

H. Oldewarris, 'Wijdeveld Typografie', in: Forum voor architectuur en daarmee verwante kunsten 25 (1975), nr. 1
Wendingen 1918-1931. Documenti dell'arte olandese del Novecento. Firenze 1982
G. Fanelli en E. Godoli. Wendingen. Grafica e cultura in una rivista olandese del Novecento. Milano 1986
Wendingen 1918-1931. Amsterdamer Expressionismus. Darmstadt 1992
Willem Marinus Dudok, stadsbouwmeester van wereldallure. Baarn 1993.